Η ιστορική φωτογραφία της εκκένωσης της αμερικανικής πρεσβείας στη Σαϊγκόν με ελικόπτερο από την ταράτσα
Η Λίλιαν Μπουρίτη θυμίζει τον κοινό αγώνα των Βιετκόνγκ και του αντιπολεμικού κινήματος πριν 50 χρόνια.
Και κάνει τη σύνδεση με τον αγώνα για την Παλαιστίνη σήμερα.
Ο πόλεμος του Βιετνάμ εξελίχθηκε στην πιο μεγάλη ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, την πρώτη του ήττα μετά το Β Παγκόσμιο πόλεμο. Οι φωτογραφίες με τα ελικόπτερα στην ταράτσα της αμερικάνικης πρεσβείας στην Σαϊγκόν, την πρωτεύουσα του Νότιου Βιετνάμ, στις 29 Απρίλη του 1975 έκαναν το γύρο του κόσμου την επόμενη μέρα. Ήταν μια σκηνή ταπείνωσης μιας υπερδύναμης που για δεκαετίες υποστήριζε ότι στο Βιετνάμ υπεράσπιζε τον «ελεύθερο κόσμο».
Από τα τέλη του 19ου αιώνα το Βιετνάμ μαζί με την υπόλοιπη Ινδοκίνα όπως ονομαζόταν (Λάος και Καμπότζη) είχε γίνει κομμάτι της γαλλικής αποικιακής αυτοκρατορίας. Το αντιαποικιακό κίνημα άρχισε να μεγαλώνει από τη δεκαετία του 1920. Το 1945, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αυτό το κίνημα ίδρυσε ένα ανεξάρτητο κράτος. Το κίνημα ονομαζόταν Βιετμίνχ (Ένωση για την Ανεξαρτησία του Βιετνάμ) και στην ηγεσία του βρισκόταν το Κομμουνιστικό Κόμμα, με επικεφαλής τον Χο Τσι Μινχ. Στις 2 Σεπτέμβρη ο Χο Τσι Μινχ ανακήρυξε τη ανεξαρτησία μπροστά σε ένα πλήθος 200.000 στο Ανόι.
Όμως, οι νικητές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου είχαν διαφορετική γνώμη. Στη διάρκεια του πολέμου ο λαός του Βιετνάμ υπέφερε από δυο κατοχές. Ο ιαπωνικός στρατός κατέλαβε την Ινδοκίνα το 1940. Όμως διατήρησε τις γαλλικές αποικιακές αρχές οι οποίες υπάκουαν στη δωσιλογική κυβέρνηση του Βισί στη Γαλλία. Αυτές οι αρχές είδαν το «φως» στο τέλος του πολέμου και στράφηκαν στη κυβέρνηση του Nτε Γκολ. Στη διάσκεψη του Πότσνταμ οι τρεις «Μεγάλοι Σύμμαχοι», Τσόρτσιλ, Ρούζβελτ και Στάλιν, αποφάσισαν ότι η Ινδοκίνα πρέπει να επιστρέψει στους «νόμιμους ιδιοκτήτες» της, τους Γάλλους αποικιοκράτες.
Αυτό που ακολούθησε από το 1946 ήταν ένας ανταρτοπόλεμος όπου ο γαλλικός στρατός σταδιακά βρέθηκε να ελέγχει μόνο τις μεγάλες πόλεις και κάποιες βασικές οδικές και σιδηροδρομικές αρτηρίες. Το 1954 ήρθε η μεγάλη του ήττα από τις δυνάμεις των βιετναμέζων ανταρτών στη μάχη του Ντιεν Μπιεν Φου στα σύνορα με το Λάος. Όμως, αυτό δεν έφερε την ολοκληρωτική νίκη στο εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα. Με παρέμβαση των δυο «υπερδυνάμεων» (και της Κίνας), η χώρα κόπηκε στα δυο. Το Βόρειο Βιετνάμ έγινε Λαϊκή Δημοκρατία. Το Νότιο, η Δημοκρατία (μόνο κατ’ όνομα) του Βιετνάμ, έγινε εξάρτημα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού. Ήταν μια «λύση των δυο κρατών» για να χρησιμοποιήσουμε μια σημερινή ορολογία για την Παλαιστίνη. Και σχετικά σύντομα χρεοκόπησε. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 το αντάρτικο άρχισε να ανασυγκροτείται στον Νότο.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’60 ο πρόεδρος Κένεντι έστελνε τους πρώτους στρατιωτικούς συμβούλους. Ο στόχος ήταν να στηρίξουν το καθεστώς του Νότιου Βιετνάμ και να συντρίψουν τους αντάρτες του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (NLF) που τους στήριζε το Βόρειο Βιετνάμ. Το αντάρτικο φούντωνε στο Νότο με τη βάση του να την προσφέρουν κυρίως οι αγρότες που διψούσαν για τη γη που καλλιεργούσαν. Η αίσθηση που κυριαρχούσε στην Ουάσιγκτον ήταν μιας ακόμα «αστυνομικής επιχείρησης» σε μια απομακρυσμένη γωνιά του «ελεύθερου κόσμου». Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ μπορούσε να δηλώνει με άνεση ότι το Βιετνάμ δεν αποτελούσε ιδιαίτερο πρόβλημα. «Έχουμε 30 Βιετνάμ» είχε πει. Οι ΗΠΑ θέλανε να κρατήσουν το Νότιο Βιετνάμ όχι για τις πλουτοπαραγωγικές πηγές του ούτε καν για την στρατηγική του θέση. Θεωρούσαν ότι αν έπεφτε, θα ξεκινούσε ένα ντόμινο ανατροπών σε όλη την Ασία, με κυριότερο κίνδυνο την Ινδονησία όπου δρούσε ένα πανίσχυρο κομμουνιστικό κόμμα.
Όμως, το Βιετνάμ αποδείχτηκε εφιάλτης για τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό. Στα τέλη του 1967 η αμερικάνικη στρατιωτική παρουσία από μερικές χιλιάδες «συμβούλων» είχε φτάσει τις 486 χιλιάδες στρατιώτες, με μια συντριπτική ισχύ πυρός. Ταυτόχρονα, η αμερικάνικη πολεμική αεροπορία είχε εξαπολύσει τη μεγαλύτερη επιχείρηση βομβαρδισμών στην ιστορία για να αναγκάσει το Βόρειο Βιετνάμ να γονατίσει. Στις 31 Δεκέμβρη του 1967 το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ ανακοίνωνε επίσημα ότι από το Μάρτη του 1965 τα αμερικάνικα αεροπλάνα είχαν ρίξει 860.000 τόνους βομβών στο Βόρειο Βιετνάμ. Συγκριτικά, σε όλη την διάρκεια του Πολέμου της Κορέας (1950-1953) είχαν ρίξει 653.000. Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου σε όλο το «θέατρο επιχειρήσεων» του Ειρηνικού είχαν ρίξει 503.000.
Οι αμερικάνοι στρατηγοί πίστευαν ότι η νίκη πλησίαζε. Ο Γουεστμόρλαντ, ο επικεφαλής όλων των αμερικάνικων δυνάμεων στο Βιετνάμ, έκανε την δήλωση: «Έχουμε φτάσει σε ένα σημαντικό σημείο όπου το τέλος γίνεται ορατό. Οι ελπίδες του εχθρού έχουν χρεοκοπήσει».1
Νίκη στους Βιετκόνγκ
Όμως, τον Γενάρη του 1968, ήρθε η Επίθεση της Τετ (της βιετναμέζικης πρωτοχρονιάς). Οι Βιετκόνγκ -η περιφρονητική ονομασία που είχαν δώσει οι Αμερικάνοι στους αντάρτες- χτύπησαν όλες τις μεγάλες πόλεις και εκατοντάδες άλλα σημεία στο Νότιο Βιετνάμ. Έφτασαν μέχρι την αμερικάνικη πρεσβεία στην Σαϊγκόν. Από στρατιωτικής άποψης η Επίθεση της Τετ ήταν αποτυχημένη. Ο στρατός του Νότιου Βιετνάμ δεν κατέρρευσε ούτε η επίθεση σηματοδότησε την «Γενική Εξέγερση» όπως έλπιζαν οι οργανωτές της. Όμως, η Επίθεση της Τετ ήταν μια τεράστια πολιτική ήττα για τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, τα πανεπιστήμια έχουν πάρει κυριολεκτικά φωτιά. Στις 26 Απρίλη, ένα εκατομμύριο φοιτητές κατεβαίνουν σε αποχή σε όλη τη χώρα με βασικό αίτημα να σταματήσει ο πόλεμος. Ήταν η μεγαλύτερη «φοιτητική απεργία» που είχε γίνει ποτέ στις ΗΠΑ.
Και αυτή η έκρηξη απλώνεται παντού. Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις, που θα γίνουν το έναυσμα για την εξέγερση και την γενική απεργία του Μάη του ’68 στο Παρίσι, έχουν κεντρικό σύνθημα “Νίκη του Εθνικοαπελευθερωτικού Μετώπου - Νίκη των Βιετκόνγκ”. Μεγάλα συλλαλητήρια γίνονται το 1968 στη Ρώμη, στο Βερολίνο και άλλες πόλεις της Ευρώπης. Στo Λονδίνο, όπου συμμετέχουν δεκάδες χιλιάδες κόσμου ανάμεσά τους και καλλιτέχνες όπως ο Μικ Τζάγκερ, η Βανέσα Ρεντγκρέιβ, η διαδήλωση καταλήγει σε εκατοντάδες συλλήψεις. Η επίθεση της Τετ γίνεται τεράστια πηγή έμπνευσης και μαζικοποίσης για το αντιπολεμικό κίνημα. Αν ένας φτωχός λαός μπορεί να αντιμετωπίζει στα ίσα μια υπερδύναμη όπως οι ΗΠΑ, τότε όλα είναι δυνατά. Όχι μόνο οι ΗΠΑ να χάσουν τον πόλεμο, αλλά ακόμη τα αφεντικά να χάσουν τα εργοστάσιά τους. Το σύνθημα «Ανιέλι, η Ινδοκίνα είναι στο εργοστάσιό σου» που οι Ιταλοί εργάτες της Fiat φώναζαν στα κατειλημμένα εργοστάσια είναι χαρακτηριστικό του τι σήμανε το Βιετνάμ και για τα αφεντικά και για την εργατική τάξη.
Τρία χρόνια νωρίτερα με δυσκολία θα μπορούσες να μιλήσεις για μαζικό κίνημα ενάντια στον πόλεμο ακόμα και μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ. Μια αντιπολεμική διαδήλωση στη Νέα Υόρκη το 1964 δεν ξεπερνούσε τα 600 άτομα. Το αντιπολεμικό κίνημα μετέτρεπε τα κολλέγια σε εστίες αμφισβήτησης οργανώνοντας καταλήψεις και αντιμαθήματα όπου εκατοντάδες φοιτητές συνωστίζονταν για να συζητήσουν υπέρ και κατά του πολέμου. Αυτά ήταν η μαγιά που φούσκωσε απότομα το αντιπολεμικό κίνημα, όταν το 1967 στις ΗΠΑ ξεκίνησε η μαζική και υποχρεωτική στρατολόγηση εφέδρων για το Βιετνάμ. Μαζί του φούσκωσε και η φοιτητική αριστερά. Η νεολαία, το 1967 βρισκόταν πλέον αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να βρεθεί στο μέτωπο. Τα συλλαλητήρια μαζικοποιούνται.
Οι μαύροι φοιτητές άρχισαν να οργανώνονται, εμπνευσμένοι από τους αγώνες του κινήματος και την πιο ριζοσπαστική του πτέρυγα, όπως το κόμμα των Μαύρων Πανθήρων. Η SDS (φοιτητές για μια δημοκρατική κοινωνία) είχε ξεκινήσει το 1964 υποστηρίζοντας την προεκλογική καμπάνια του Λίντον Τζόνσον. Τέσσερα χρόνια μετά, είχε γίνει το «φυτώριο» μιας νέας, επαναστατικής αριστεράς στα πανεπιστήμια με χιλιάδες μέλη που έμπαιναν μπροστά στο αντιπολεμικό κίνημα.
Την άνοιξη του 1967, o ηγέτης των μαύρων Μάρτιν Λούθερ Κινγκ παίρνει θέση ενάντια στον πόλεμο μιιλάει σε μια αντιπολεμική διαδήλωση 300.000 στη Νέα Υόρκη. Τον Οκτώβρη του 1967 ακολουθεί η «περικύκλωση του Πενταγώνου» μετά από ένα συλλαλητήριο 100.000 αντιπολεμικών διαδηλωτών. Νέοι, λευκοί και μαύροι, φοιτητές και εργάτες, βρίσκονται μαζί στο δρόμο ενάντια στον πόλεμο και καίνε τις κλήσεις στράτευσης. Αρχίζουν να πλαισιώνονται από τους βετεράνους του πολέμου που φέρνουν την εικόνα της φρίκης σε μια «πατρίδα» που αφού τους άφησε ανάπηρους, τους πετάει σαν σκουπίδια. Αυτή η διαδήλωση ήταν ένα σημείο καμπής για το κίνημα. Όχι μόνο γιατί κατέληξε σε συγκρούσεις έξω από το Πεντάγωνο αλλά και για την πολιτική ριζοσπαστικοποίηση που ενσάρκωσε. Μέχρι τότε κυριαρχούσε το σύνθημα για ειρήνη στο Βιετνάμ. Τώρα, στα χέρια των διαδηλωτών που συγκρούονταν με τους μπάτσους κυμάτιζαν οι κόκκινες σημαίες με το αστέρι του NLF. H σύγκρουση πλέον ήταν με τον ιμπεριαλισμό, «στην ίδια μας τη χώρα».
Κίνημα αντιπολεμικό μέσα και έξω απ'τον στρατό
Ένα μαζικό κίνημα αναπτύσσεται και μέσα στο στρατό. Στο Βιετνάμ αλλά και σε βάσεις σε ολόκληρο τον κόσμο οι φαντάροι οργανώνονται. Εκδίδουν αντιπολεμικές εφημερίδες, πάνω από 300, με τίτλους όπως “Fuck The Army – Γαμώ το στρατό” και “Harass the Brass – Καψόνια στα γαλόνια”. Οι λιποταξίες αυξάνονται, οι σημαίες της “Μαύρης Δύναμης” εμφανίζονται στα στρατόπεδα και το «φράκινγκ» γίνεται εφιάλτης των ανώτερων αξιωματικών. “Φράκινγκ σήμαινε το να πάρεις μια χειροβομβίδα και να την πετάξεις μέσα στη σκηνή ενός πολεμοχαρή αξιωματικού, που επέμενε να σε στέλνει σε επικίνδυνες περιπολίες. Ήταν ένας τρόπος να πειθαρχήσεις τους αξιωματικούς”.2 Οι μετριοπαθείς εκτιμήσεις αναφέρουν ότι πάνω από 1.000 αμερικάνοι αξιωματικοί σκοτώθηκαν από τους δικούς τους άντρες. Από ένα σημείο και μετά η ανυπακοή ήταν τέτοια ώστε οι περισσότεροι φαντάροι αρνούνταν ή απέφευγαν να πάνε σε μάχες.
Αυτή η εκρηκτική κατάσταση οδήγησε το 1968 τις ΗΠΑ σε μια πρώτη πολιτική κρίση με τον «Δημοκρατικό» πρόεδρο Τζόνσον, που κλιμάκωσε τον πόλεμο στο Βιετνάμ, να μην θέτει υποψηφιότητα για δεύτερη θητεία. Τον Αύγουστο του 1968 το κίνημα πολιόρκησε το συνέδριο των Δημοκρατικών στο Σικάγο.Έξω από το συνέδριο, για μέρες, χιλιάδες διαδήλωναν και συγκρούονταν με την αστυνομία που η βαρβαρότητά της «έπαιζε» στις οθόνες των τηλεοράσεων. Ένα κομμάτι του κινήματος στήριζε τον αντιπολεμικό Δημοκρατικό υποψήφιο, τον Γιουτζίν Μακάρθι, ο οποίος ηττήθηκε από τα μαγειρέματα του μηχανισμού των Δημοκρατικών. Το χρίσμα θα πάρει ο Χάμφρι που είναι υπέρ της συνέχισης του πολέμου. Με τη σειρά του αυτός θα χάσει στο τέλος του 1968 τις εκλογές από τον ρεμπουπλικάνο Νίξον.
Όταν ο Ρίτσαρντ Νίξον εκλέχτηκε πρόεδρος τον Νοέμβρη του 1968 δήλωνε δυο πράγματα. Ότι εκπροσωπεί την «σιωπηλή πλειοψηφία» του έθνους, τους πατριώτες Αμερικάνους που στηρίζουν τον πόλεμο. Κι ότι ταυτόχρονα είχε ένα σχέδιο που θα έφερνε «ειρήνη με τιμή» για τις ΗΠΑ. Τα πράγματα δεν πήγαν όπως τα υπολόγιζε.
Στα χρόνια που ακολούθησαν αυτό το κίνημα έφερε στα πρόθυρα της κατάρρευσης τον πρόεδρο Νίξον. Τον Φλεβάρη του 1969 βγήκε στη φόρα το έγκλημα της σφαγής του Μι Λάι. Στα μέσα Μάρτη του 1968 μια αμερικάνικη μονάδα που έκανε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις ξεκλήρισε κυριολεκτικά δυο χωριουδάκια που στους αμερικάνικους χάρτες ονομάζονταν Μι Λάι. Ήταν η χειρότερη σφαγή αμάχων στην ιστορία του αμερικάνικου στρατού: 500 περίπου άμαχοι χωρικοί, ανάμεσά τους δεκάδες παιδιά, δολοφονήθηκαν. Η δημοσιοποίηση του εγκλήματος προκάλεσε έκρηξη: δυο εκατομμύρια διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους των αμερικάνικων πόλεων.
Οι προσπάθειες που έκανε ο Νίξον να σταματήσει το αντιπολεμικό κίνημα έπεσαν στο κενό. Χρησιμοποίησε την πολιτικη της “βιετναμοποίησης”, δηλαδή απόσυρση κάποιων αμερικάνικων στρατιωτικών μονάδων (περίπου 50 χιλιάδες) με παράλληλη ενίσχυση του νοτιοβιετναμέζικου στρατού, μια επιλογή αναγκαστική για να γλιτώσει την εξέγερση κατά του πολέμου. Στη συνέχεια όμως ο Νίξον ήθελε μια επίδειξη δύναμης, «μια απρόβλεπτη κίνηση» για να τρομάξει την απέναντι πλευρά. Στις 30 Απρίλη του 1970 έκανε ένα διάγγελμα από την τηλεόραση στο οποίο ανακοίνωσε την είσοδο μιας μεγάλης αμερικάνικης στρατιωτικής δύναμης στην Καμπότζη. Ο Γουίλιαμ Ρότζερς, ο υπουργός Εξωτερικών, είπε στον Νίξον: «Κατά τη γνώμη μου, αν το κάνεις αυτό, οι πανεπιστημιουπόλεις θα τυλιχτούν στις φλόγες».3
Όπως ακριβώς κι έγινε. Στις επόμενες μέρες ένα κύμα αποχών, διαδηλώσεων και καταλήψεων άρχισε να σαρώνει πανεπιστήμια και σχολεία σε όλη την έκταση των ΗΠΑ. Το πανεπιστήμιο του Κεντ στο Οχάιο ήταν κομμάτι αυτού του κύματος των κινητοποιήσεων. Η κομητεία του Κεντ όπου βρισκόταν το πανεπιστήμιο με κανένα τρόπο δεν μπορούσε να περιγραφεί ως προμαχώνας του ριζοσπαστισμού δυο τρία χρόνια πριν. Ούτε ο φοιτητικός πληθυσμός. Το 1967 οι υποστηρικτές του πολέμου είχαν την πλειοψηφία 4 προς 1. Όμως και το αντιπολεμικό έκανε βήματα, μικρά στην αρχή, άλματα στη συνέχεια.
Αυτές ήταν οι συνθήκες όταν ο Νίξον έκανε το διάγγελμα της 30 Απρίλη. Όπως έλεγε αργότερα ένας από τους ηγέτες του φοιτητικού κινήματος στο Κεντ: «μετά από τόσα χρόνια συζητήσεων, αντιπολεμικών ομιλιών, διαδηλώσεων, ο πόλεμος γινόταν μεγαλύτερος. Ήταν η τελευταία σταγόνα».
Οι σχολές φλέγονται
Εκείνο το Σαββατοκύριακο το κέντρο της πόλης πλημμύρισε από διαδηλωτές, όχι μόνο φοιτητές και φοιτήτριες αλλά και μαθητές, νέους εργαζόμενους. Ο δήμαρχος του Κεντ ζήτησε την αποστολή της Εθνοφρουράς στην πανεπιστημιούπολη και ο κυβερνήτης της Πολιτείας του Μίσιγκαν ανταποκρίθηκε με ενθουσιασμό. Στις 4 Μάη και παρά την παρουσία της εθνοφρουράς το πλήθος των τριών χιλιάδων φοιτητών και φοιτητριών δεν διαλύθηκε. Ακολούθησαν αψιμαχίες με πετροπόλεμο και δακρυγόνα. Κάποια στιγμή, οι στρατιώτες της εθνοφρουράς άνοιξαν πυρ στο πλήθος δολοφονώντας τέσσερις και τραυματίζοντας άλλους εννιά φοιτητές. Ένας από αυτούς έμεινε παράλυτος.
Ούτε η καταστολή όμως κατάφερε να σταματήσει το αντιπολεμικό κίνημα. Πέντε μέρες μετά τη σφαγή στο Κεντ, 100.000 διαδηλώνουν στην Ουάσιγκτον. Τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι διαδήλωσαν εκείνες τις μέρες σε όλες τις πολιτείες. Συνολικά κινητοποιήσεις οργανώθηκαν σε 1.351 πανεπιστήμια και κολλέγια, χωρίς να υπολογίζονται τα σχολεία. Σε αυτές, σύμφωνα με έναν συντηρητικό υπολογισμό, συμμετείχε ο μισός φοιτητικός πληθυσμός των ΗΠΑ. Η Εθνοφρουρά αναγκάστηκε να επέμβει σε 16 συνολικά πανεπιστήμια.
Οι αριθμοί είναι από μόνοι τους εντυπωσιακοί. Όμως το πιο σοβαρό στοιχείο της έκρηξης ήταν ότι στις διαδηλώσεις, τις συγκεντρώσεις και τις καταλήψεις συμμετείχαν για πρώτη φορά άνθρωποι που μόλις μερικούς μήνες πριν περιέγραφαν τους εαυτούς τους ως «μετριοπαθείς» και «συντηρητικούς». Η «σιωπηλή πλειοψηφία» μιλούσε και αυτά που είχε να πει δεν άρεσαν καθόλου στον Νίξον. Και δεν ήταν μόνο η νεολαία.
Ο Νίξον καλλιεργούσε την εικόνα ότι η «λευκή εργατική τάξη» ήταν μαζί του, ενάντια στους «χίπιδες» και τους «αναρχικούς». Στην πραγματικότητα, ο πόλεμος είχε γίνει μισητός σε αυτή την εργατική τάξη που έβλεπε να φορτώνεται τα βάρη του πολέμου και τα παιδιά της να πηγαίνουν να πεθάνουν δέκα χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Η σφαγή στο Κεντ και η έκρηξη οργής που πυροδότησε ανάγκασε τις συντηρητικές συνδικαλιστικές ηγεσίες να βγάζουν αποφάσεις καταδίκης της σφαγής και υπέρ της ειρήνης.
Έτσι κι αλλιώς, οι πρώτοι μήνες του 1970 ήταν η περίοδος των «άγριων απεργιών» στις ΗΠΑ. Το 1970 ξέσπασαν συνολικά 381 απεργίες με 1.000 απεργούς και πάνω η κάθε μία. Ο Νίξον κάλεσε την Εθνοφρουρά για να σπάσει μια πανεθνική απεργία στα ταχυδρομεία. Τον Απρίλη ήταν η σειρά των Τίμστερς (οδηγοί φορτηγών, εργαζόμενοι σε αποθήκες) να ξεκινήσουν μια μεγάλη απεργία κόντρα στην στάση της κεντρικής ηγεσίας του συνδικάτου. Η μονάδα της Εθνοφρουράς που άνοιξε πυρ στο Κεντ, είχε σταλεί λίγες μέρες πριν από τον κυβερνήτη Ρόουντς να σπάσει την απεργία στο Άκρον του Οχάιο.
Στις αρχές του 1970 οι Νιου Γιορκ Τάϊμς δημοσίευσαν ένα άρθρο για την «εργατική αναταραχή» που ξεκινούσε με αυτή τη φράση: «Η νέα γενιά που ήδη έχει ταρακουνήσει τις πανεπιστημιουπόλεις, τώρα δείχνει σημάδια ανησυχίας και κινητικότητας στα εργοστάσια της βιομηχανικής Αμερικής».4 Οι παράγοντες που τροφοδοτούσαν τις «άγριες» και μη απεργίες ήταν δυο ειδών και είχαν να κάνουν και οι δυο με τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Είχαν να κάνουν και με την οικονομία αλλά και την πολιτική και μια γενικότερη αλλαγή στις ιδέες.
Οι πολεμικές δαπάνες είχαν «υπερθερμάνει» την οικονομία, με αποτέλεσμα την άνοδο του πληθωρισμού. Οι εργάτες απεργούσαν για αυξήσεις πάνω από τα όρια του πληθωρισμού, για να προστατέψουν το πραγματικό τους εισόδημα. Κι όταν η κυβέρνηση προσπάθησε να ελέγξει τον πληθωρισμό δίνοντας «κατευθύνσεις» για αυξήσεις κάτω από το επίπεδό του, οι απεργίες πολλαπλασιάστηκαν.
Το αντιπολεμικό κίνημα και το κίνημα των Μαύρων ήταν παράγοντες που συνέβαλαν επίσης. Το Ντιτρόιτ είχε ζήσει μια μεγάλη εξέγερση στις γειτονιές των Μαύρων το 1967. Το 1969 το κλίμα της εξέγερσης έφτασε στους μαύρους εργάτες στις αυτοκινητοβιομηχανίες της πόλης. Το Επαναστατικό Συνδικαλιστικό Κίνημα της Dodge (εργοστάσιο της Chrysler) DRUM, οργάνωσε μια σειρά «άγριες απεργίες» με αποτέλεσμα αντίστοιχες οργανώσεις να συγκροτηθούν και σε άλλους χώρους δουλειάς. Για τους επαναστάτες που ήταν στο κέντρο της προσπάθεια, το κλειδί για την απελευθέρωση το κρατούσε η μαύρη εργατική τάξη. Η σύνδεση ανάμεσα στο αντιπολεμικό κίνημα και το κίνημα των Μαύρων με τις απεργίες, όμως, ήταν ευρύτερη.
Κι υπήρχε και κάτι ακόμα. Η εξέγερση των ίδιων των αμερικάνων φαντάρων στο Βιετνάμ. Η συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν παιδιά από εργατικές οικογένειες ή νεαροί εργάτες που πήγαν στο στρατό είτε για να μπορέσουν να σπουδάσουν είτε γιατί απλά επιστρατεύτηκαν. Όταν επέστρεφαν στα εργοστάσια ή στα ταχυδρομεία μετέφεραν αυτό το ριζοσπαστισμό. Συνολικότερα, μια νέα εργατική τάξη είχε γεννηθεί δίπλα στην «παλιά». Η ιστορία των εργατικών αγώνων των αρχών της δεκαετίας του ’70 δείχνει πόσο εκρηκτικό μπορεί να γίνει το μείγμα όταν οι ιδέες της σύγκρουσης με το σύστημα περνάνε τις πύλες των εργοστασίων και των άλλων χώρων δουλειάς.
Το 1970 ένα άρθρο στην εφημερίδα Νιου Γιορκ Τάιμς ανέφερε «Οι σύμβουλοι του Νίξον πίστευαν ότι, όταν ήρθαν στην εξουσία, είχαν να κάνουν με έναν ξένο πόλεμο, και τώρα βλέπουν ότι έχουν να κάνουν με μια εξέγερση κατά του πολέμου, και ίσως ακόμη και με μια επανάσταση στο εσωτερικό». Αυτή ήταν η κατάσταση όταν το 1973 η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε την απόσυρση των στρατευμάτων από το Βιετνάμ. Δυο χρόνια μετά, στις 29 Απρίλη 1975, τα ελικόπτερα εκκένωναν την αμερικάνικη πρεσβεία στη Σαϊγκόν, επισφραγίζοντας την πρώτη ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η επανάσταση είναι δυνατή
Παράλληλα το το Βιετνάμ ήταν καταλύτης για τη γέννηση της επαναστατικής αριστεράς παγκόσμια. Σε όλη την Ευρώπη φτιάχνονται επαναστατικές οργανώσεις μέσα στη φωτιά της εξέγερσης του Μάη του '68. Το ίδιο συμβαίνει και στις ΗΠΑ. Οι Μαύροι Πάνθηρες θέτουν στην ημερήσια διάταξη την επαναστατική ανατροπή: «Δεν παλεύουμε τον εκμεταλλευτικό καπιταλισμό θέλοντας να δημιουργήσουμε ένα μαύρο καπιταλισμό. Πολεμάμε τον καπιταλισμό με τον επαναστατικό σοσιαλισμό», όπως έλεγε σε μια ομιλία του ο Μαύρος Πάνθηρας Μπόμπι Χάτον.5 Το 1968 το κόμμα, που αριθμούσε πλέον πάνω από 10.000 μέλη, είχε αποκτήσει μαζική επιρροή μέσα στη μαύρη κοινότητα. Το καλοκαίρι, η εφημερίδα τους, που διακινούσαν χέρι με χέρι στους δρόμους των γκέτο φτάνει να πουλάει πάνω από 100.000 φύλλα.
Δίπλα στο Κόμμα των Μαύρων Πανθήρων, μια ριζοσπαστική, επαναστατική αριστερά, έξω από το Δημοκρατικό Κόμμα, έχει κάνει ήδη την εμφάνισή της. Όπως μέσα στην μαύρη κοινότητα σπάνε οι αυταπάτες για ειρηνική επίλυση του ζητήματος του ρατσισμού έτσι και μέσα στο αντιπολεμικό κίνημα σπάνε οι αυταπάτες για τέλος του πολέμου μέσα από το Δημοκρατικό Κόμμα, τις εκλογές και τους θεσμούς. Μέσα σε αυτό το κλίμα, το SDS (Φοιτητές για μια Δημοκρατική Κοινωνία), η πιο μαζική φοιτητική αριστερή οργάνωση της δεκαετίας του ‘60 διασπάται σε οργανώσεις που στην πλειοψηφία τους αυτοχαρακτηρίζονται επαναστατικές. Σε όλο το φάσμα του κινήματος, οι αγωνιστές άρχιζαν να βλέπουν τις συνδέσεις ανάμεσα στους αγώνες ενάντια στον ρατσισμό, τον πόλεμο, τον σεξισμό, τον καπιταλισμό, τον ιμπεριαλισμό.
Την ήττα στον πόλεμο του Βιετνάμ την επέβαλαν από τη μία οι αγρότες και οι εργάτες του Βιετνάμ με τον ηρωικό αγώνα τους που είχε πάνω από 2 εκατομμύρια νεκρούς και απο την άλλη το αντιπολεμικό κίνημα που σάρωσε το εσωτερικό των ΗΠΑ και απλώθηκε σε όλο τον κόσμο. Είναι εφιάλτης για την άρχουσα ταξη και μεγάλη έμπνευση για το κίνημα σήμερα που παλεύει για Λευτεριά στην Παλιαστίνη. Η επίθεση της 7/10/2023 ήταν σε μικρογραφία το αντίστοιχο της επίθεση της Τετ των Βιετκόνγκ στις 31/1/1968 και ο φόβος τους είναι μην πάθουν τα ίδια κι ακόμα χειρότερα. Από τις καταλήψεις στα πανεπιστήμια των ΗΠΑ, ως τα μαζικά συλλαλητήρια για Λευτεριά στην Παλαιστίνη σε όλο τον πλανήτη ο εφιάλτης τους ξαναζωντανεύει.
Προσπαθούν και σήμερα όπως και τότε να σταματησουν το αντιπολεμικό κίνημα. Είτε με την καταστολή, είτε με το να προσπαθούν να μας πείσουν ότι ο Τραμπ έβαλε τέλος στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Αλλά δεν θα τα καταφέρουν.
Λίγες μέρες μετά τη “συμφωνία ειρήνης” του Τραμπ ,το Ισραήλ εξακολουθεί να βομβαρδίζει, ενώ οι ΗΠΑ συγκλονίζονται από τεράστιες διαδηλώσεις 7 εκατομμυρίων διαδηλωτών με το σύνθημα “No Kings” ενάντια στον Τραμπ. Πάνω απ΄όλα, η εργατική τάξη η δύναμη που μπορεί πραγματικά να σταματήσει τον πόλεμο χρησιμοποιεί το όπλο της απεργίας. Στην Ιταλία με την απεργία των λιμενεργατών, και τις Γενικές Απεργίες Αλληλεγγύης στην Παλαστίνη που σάρωσαν τη χώρα τις προηγούμενες βδομάδες. Στην Ελλάδα με την απεργία για να σπάσουμε τη στήριξη στη γενοκτονία στις 10 Οκτώβρη. Τη σκυτάλη πήρε η Ισπανία με Γενική Απεργία στις 15 Οκτώβρη , ενώ και στη Γαλλία το κίνημα Αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη τροφοδοτεί τους αγώνες ενάντια στο Μακρόν. Μπορούμε και σήμερα , όπως και τότε, να ανατρέψουμε τους δολοφόνους και να φτάσουμε ακόμα πιο πέρα ανατρέποντας και το σύστημα που τους στηρίζει.
Σημειώσεις
1. Λέανδρος Μπόλαρης, Έτσι νίκησε το Βιετνάμ, Εργατική Αλληλεγγύη Νο 1691, 30 Σεπτέμβρη 2025, https://ergatiki.gr/article.php?id=37215
2. Jonathan Neale, Ο Αμερικάνικος πόλεμος. Βιετνάμ 160-1975, Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο 2005
3. Λέανδρος Μπόλαρης, Βιετνάμ, η πιο μεγάλη ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, Εργατική Αλληλεγγύη Νο1420, 6 Μάη 2020 https://ergatiki.gr/article.php?id=22214
4. Λέανδρος Μπόλαρης, Το εργατικό καλοκαίρι των ΗΠΑ, 40 χρόνια από το Woodstock του εργάτη, Εργατική Αλληλεγγύη Νο 1081, 17 Ιούλη 2013 https://ergatiki.gr/article.php?id=8348&issue=1081
5. Γιώργος Πίττας, Το 1968 στις ΗΠΑ, Σοσιαλισμός από τα κάτω Νο 127, Μάρτης-Απρίλης 2018 https://www.socialismfrombelow.gr/article.php?id=1046#gsc.tab=0