Σκίτσο του Reiser εμπνευσμένο από τους αγώνες των αγροτών πριν 50 χρόνια.
Οι αγώνες των εργατών και των αγροτών μέσα σε συνθήκες κρίσης των από πάνω ανοίγουν νέες δυνατότητες για να οργανώσουμε την αντικαπιταλιστική ανατροπή, γράφει ο Πάνος Γκαργκάνας.
Το 2025 έφυγε αφήνοντας την πιο πολωμένη εικόνα για τη νέα χρονιά. Από τη μια μεριά η εικόνα του Μητσοτάκη στο Ισραήλ, αγκιστρωμένου στο πλευρό του Νετανιάχου και της γενοκτονικής εκστρατείας του. Και από την άλλη, οι εικόνες που στέλνουν μήνυμα «Εργατιά-αγροτιά μια φωνή και μια γροθιά», με τα αγροτικά μπλόκα να επιμένουν και να ελέγχουν τους δρόμους, αλλά και την εργατική βάση της ΑΔΕΔΥ να ανατρέπει τους φραγμούς των συνδικαλιστικών ηγεσιών και να επιβάλλει απεργιακή απάντηση αντίστασης στο κυβερνητικό σφαγείο του προϋπολογισμού και αλληλεγγύης στους αγωνιζόμενους αγρότες.
Το 2026 ξεκινάει σε συνθήκες που θυμίζουν το 2012, τότε που η μαζική οργή συρρίκνωνε τα συνολικά ποσοστά του δικομματισμού ΝΔ-ΠΑΣΟΚ από τα παραδοσιακά ύψη του σχεδόν 80% στα βάθη του 18,85% ΝΔ και 13,18% ΠΑΣΟΚ. Ο ενδιάμεσος υποτιθέμενος «νέος δικομματισμός» ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ αποδείχθηκε αδύναμος και η πολιτική κρίση επιστρέφει στην ημερήσια διάταξη. Η πρόκληση για να αξιοποιήσουμε την κρίση των από πάνω και να δικαιώσουμε τους αγώνες των από κάτω βρίσκεται μπροστά μας.
Οι αγρότες στο προσκήνιο
Από την πρώτη μέρα που ξεκίνησαν τα μπλόκα την Κυριακή 30 Νοέμβρη, οι αγρότες έδειξαν ότι οι κινητοποιήσεις τους είναι και πιο μαζικές και πιο ριζοσπαστικές από το παρελθόν.
«Την Κυριακή οι αγρότες από τις περιοχές του νομού Καρδίτσας έκαναν ολόκληρο σχέδιο για να ανεβούν στον E65. Λειτουργώντας με κλεφτοπόλεμο, έκαναν κάποια κίνηση σε ένα σημείο του δρόμου, οι δυνάμεις καταστολής έστρεψαν την προσοχή τους προς τα εκεί και οι αγρότες ανέβηκαν πάνω από άλλο σημείο» δηλώνει στην Εργατική Αλληλεγγύη ο Βάιος Παπαθανασίου, που συμμετείχε στην κινητοποίηση. «Εφόσον πια οι αγρότες είχαν ανέβει δόθηκε εντολή να μην ρίξουν χημικά. Από εκεί και πέρα οι αγρότες έστησαν τους καταυλισμούς τους. Υπήρχε πολύς κόσμος. Όλα τα σωματεία και όλοι σύλλογοι της περιοχής, όλος ο κόσμος είμαστε στο πλευρό τους. Το μπλόκο γίνεται κέντρο γιατί η αγανάκτηση είναι γενική πλέον. Δεν υπάρχει τομέας στην ελληνική κοινωνία που να μη βάλλεται από τον καπιταλισμό και δεν υπάρχει κομμάτι που να μην δημιουργείται καρτέλ. Με αυτά έρχονται αντιμέτωποι οι μικρο-μεσαίοι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι».1
Η Εργατική Αλληλεγγύη υπογράμμιζε τη σημασία αυτής της εξέλιξης γράφοντας στη στήλη «Η άποψή μας»:
«Οι εικόνες των αγροτών να ταρακουνούν κλούβες και περιπολικά της αστυνομίας για να ανοίξουν δρόμο για τα τρακτέρ των αγροτικών μπλόκων στέλνουν μήνυμα αγώνα σε όλη την εργατική τάξη. Δικαιολογημένα η οργή της αγροτιάς ξεχειλίζει ενάντια στην κυβέρνηση των “Χασάπηδων” και των “Φραπέδων”. Οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες αποδεικνύονται ανήμπορες να τιμωρήσουν τα σκάνδαλα της Νέας Δημοκρατίας, οι αγρότες παίρνουν την υπόθεση στα χέρια τους κατεβαίνοντας στους δρόμους και χρειάζονται τη συμπαράσταση όλων μας».
Και μια βδομάδα αργότερα, από την ίδια στήλη τονίζαμε:
«Η έκρηξη της μαζικής οργής των αγροτών τσακίζει και τα τελευταία απομεινάρια της κυβερνητικής προπαγάνδας περί “πολιτικής σταθερότητας που εξασφαλίζεται μόνο από τη Νέα Δημοκρατία”. Ξανά και ξανά ο Μητσοτάκης και οι υπουργοί του προσπαθούν να δικαιολογήσουν το γάντζωμα στις καρέκλες τους με αυτό το “επιχείρημα” και με τη “θεωρία” ότι η στροφή στην “καθημερινότητα” θα φέρει δημοσκοπική ανάκαμψη για τη ΝΔ. Αλλά η απάντηση έρχεται συντριπτικά από τους δρόμους.
Τι είδους “πολιτική σταθερότητα” υπάρχει όταν η αστυνομία τρώει ξύλο από τους εξαγριωμένους αγρότες και τα περιπολικά της ανατρέπονται μέσα στα χωράφια; Ακόμα και η “καραμέλα” ότι οι διαδηλωτές αποτελούν “εγκληματική οργάνωση” γίνεται μπούμερανγκ καθώς επικρατεί μαζικά η άποψη ότι εγκληματική οργάνωση είναι η κυβέρνηση των σκανδάλων του ΟΠΕΚΕΠΕ και των εγκλημάτων των Τεμπών.
Όσο για το παραμύθι ότι οι υπουργοί φροντίζουν για την “καθημερινότητα των πολιτών”, αυτό δεν το τρώνε ούτε οι αγρότες που βουλιάζουν στα χρέη ούτε ο κόσμος της δουλειάς στις πόλεις που τσακίζεται από την ακρίβεια. Αμήχανα τα κυβερνητικά παπαγαλάκια προσπαθούν να πουν ότι το Μαξίμου είναι ανοιχτό στον διάλογο, αλλά φέτος τα αγροτικά μπλόκα είναι “ανεξέλεγκτα” και δεν έχουν σοβαρές ηγεσίες με τις οποίες θα μπορούσε να συνομιλήσει η κυβέρνηση.
Πραγματικά οι αγρότες, ιδιαίτερα οι νέοι, κουβαλούν εμπειρίες ριζοσπαστικοποίησης γιατί πέρα από την οργή για την οικονομική λεηλασία σε βάρος τους κουβαλούν και τις εμπειρίες από την πολυεπίπεδη κρίση των θεσμών: ξέρουν ότι οι εξεταστικές επιτροπές της Βουλής δεν καταφέρνουν να ξεπεράσουν το “μπάζωμα” ούτε για τα Τέμπη ούτε για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Ξέρουν ότι η Δικαιοσύνη και η αστυνομία δεν καταφέρνουν να ακουμπήσουν ούτε τις μαφίες, ούτε τις μίζες».2
Η άρχουσα τάξη του ελληνικού καπιταλισμού γκρεμίζει τα θεμέλια μιας ταξικής συμμαχίας πάνω στην οποία έχει στηριχτεί επί δεκαετίες. Παραδοσιακά, οι μικροκαλλιεργητές ήταν παγιδευμένοι σε μια τέτοια συμμαχία. Η συντριπτική πλειοψηφία τους κατείχαν μικρές εκτάσεις και μάλιστα διασκορπισμένες σε μικρά χωράφια. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, στη δεκαετία του 1960, το 69% των αγροτικών νοικοκυριών καλλιεργούσε χωράφια από 10 μέχρι 100 στρέμματα. Μόνο ένα 3% των νοικοκυριών κατείχε πάνω από 100 στρέμματα. Ο μεγάλος όγκος των μικροκαλλιεργητών ήταν στριμωγμένος σε μια λαβίδα. Όπως γράφαμε πριν από 55 χρόνια στο περιοδικό Επανάσταση Νο7:
«Ο αγρότης αντιμετωπίζει σαν αγοραστής μεν μια μονοπωλιακή αγορά, σαν πωλητής δε μια μονοψωνική αγορά. Το πούλημα της σοδειάς εξασφαλίζει μόλις αρκετά για να ξεπληρωθούν τα χρέη και να περάσει η αγροτική οικογένεια κάποιους μήνες. Για να εξασφαλιστεί η καινούργια σοδειά ξαναρχίζει το βούτηγμα στα χρέη κι ο καταραμένος κύκλος συνεχίζεται με τον παραγωγό μόνιμα να αγωνίζεται και μόνιμα να είναι χρεωμένος».3
Για να διατηρείται αυτός ο «καταραμένος κύκλος», το κράτος είχε δημιουργήσει θεσμούς που κρατούσαν τους μικροκαλλιεργητές ζωντανούς, αλλά παγιδευμένους. Η Αγροτική Τράπεζα, οι πιστωτικοί αγροτικοί συνεταιρισμοί (62% του συνόλου), οι οργανισμοί συγκέντρωσης αγροτικών προϊόντων όπως η ΚΥΔΕΠ φρόντιζαν να παρέμβουν και στην αρχή και στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου εξασφαλίζοντας τα κέρδη των τραπεζών, των εμπορικών και βιομηχανικών επιχειρήσεων που έπαιρναν τα προϊόντα, αλλά και κρατώντας τους παραγωγούς στα χωράφια τους.
Αυτό το μοντέλο κρατικού παρεμβατισμού στη γεωργία πέρασε από πολλές διακυμάνσεις. Η πιο σημαντική ήταν η σύνδεσή του με την Κοινή Αγροτική Πολιτική της ΕΟΚ αρχικά και της ΕΕ στη συνέχεια. Η ΚΑΠ έπαιζε και παίζει αντίστοιχο ρόλο στη μεγάλη κλίμακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η αξιοποίηση των κονδυλίων της μεγάλωσε τις δυνατότητες του ελληνικού κράτους να «κηδεμονεύει» τους αγρότες. Το ΠΑΣΟΚ στη δεκαετία του 1980 έγινε πρώτη δύναμη μέσα στους αγρότες ανοίγοντας μεγαλύτερες δυνατότητες για τους συνεταιρισμούς από πιστωτικοί να γίνουν παραγωγικοί, με δικά τους «επώνυμα προϊόντα», παραδείγματος χάρη στα κρασιά και όχι μόνο.
Οι αυταπάτες για τον ρόλο της ΚΑΠ, όμως, δεν είχαν πραγματική βάση. Πανευρωπαϊκά, οι επιδοτήσεις της χρησιμοποιήθηκαν για να επιβάλουν αναδιαρθρώσεις προς όφελος των πολυεθνικών της agribusiness, προκαλώντας την οργή των μικροκαλλιεργητών ξανά και ξανά. Στην Ελλάδα, και οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ βρέθηκαν αντιμέτωπες με αγροτικά μπλόκα. Από τον Δεκέμβριο του 1996 μέχρι και τον Φεβρουάριο του 1997, η κυβέρνηση Σημίτη δοκιμάστηκε σκληρά καθώς χιλιάδες αγρότες ξεχύθηκαν με τα τρακτέρ και απέκλεισαν τις εθνικές οδούς. Την οργή των αγροτών είχαν προκαλέσει οι μειωμένες επιδοτήσεις λόγω των αλλαγών στην Κοινή Αγροτική Πολιτική, οι χαμηλές τιμές παραγωγού σε βαμβάκι, καπνό, σιτηρά και το υψηλό κόστος παραγωγής (λιπάσματα, καύσιμα, μηχανήματα). Τα ξημερώματα στις 8 Φλεβάρη 1997 δυνάμεις των ΜΑΤ (με υπουργό τον Χρυσοχοΐδη) ξεφούσκωσαν τα λάστιχα των τρακτέρ σε μια επιχείρηση καταστολής που έμεινε γνωστή με το όνομα «βουλκανιζατέρ».
Σήμερα, οι αλλαγές στην ΚΑΠ έχουν πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις. Η ΕΕ διαπραγματεύεται το άνοιγμα της ευρωπαϊκής αγοράς σε εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και μόνο η εισβολή των τρακτέρ στις Βρυξέλλες ανάγκασε τον Μακρόν να σταματήσει προς το παρόν αυτήν την εξέλιξη.
Σύμφωνα με τις ανταποκρίσεις στις 18 Δεκέμβρη, χάος επικράτησε στις Βρυξέλλες λόγω της διαμαρτυρίας ως και 10.000 αγροτών με 1.000 τρακτέρ μπροστά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου και το χριστουγεννιάτικο δέντρο έγινε παρανάλωμα. Φωτιές, κροτίδες αλλά και πατατοπόλεμος από την πλευρά των αγροτών –δακρυγόνα από την πλευρά της αστυνομίας, ήταν η κατάληξη. Τον αντίκτυπο της γεωργικής πολιτικής της ΕΕ και την αμφιλεγόμενη εμπορική συμφωνία της ΕΕ με τις χώρες της Mercosur, κατήγγειλαν οι αγρότες. Μετά από αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναβάλλει την υπογραφή μιας συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με τέσσερις χώρες της Mercosur -Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη και Παραγουάη- μέχρι τον Ιανουάριο, δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ.4
Η αναδιάρθρωση της ΚΑΠ μπαίνει ακόμη πιο σκληρά στην ατζέντα με τις αλλαγές στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Αυτό το διάστημα η ΕΕ συζητάει τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της για το διάστημα 2028-35. Εκεί προβλέπεται πενταπλασιασμός(!) των δαπανών για εξοπλισμούς στα 130,7 δις ευρώ. Παράλληλα η Γερμανία απαιτεί να εγγραφούν και 168 δις ευρώ για τοκοχρεολύσια για τα δάνεια που έκανε η ΕΕ την περίοδο του covid. Ο συνδυασμός αυτών των δυο επιβαρύνσεων μεταφράζεται σε περικοπές των επιδοτήσεων για τους αγρότες, οι οποίες μειώνονται κατά 20%. Οι δαπάνες της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής αποτελούσαν το 70% του προϋπολογισμού πριν από 50 χρόνια, τώρα έχουν πέσει στο ένα τρίτο και η συρρίκνωση συνεχίζεται.5
Αυτή η στροφή δεν πέφτει από τον ουρανό. Δεν μπορούν να κρυφτούν οι ευθύνες της ΚΑΠ, μιας πολιτικής που στον πυρήνα της είχε τις παχυλές επιδοτήσεις προς την βιομηχανοποιημένη γεωργία και κτηνοτροφία σε βάρος των μικρών αγροτών. Όπως προκύπτει, περίπου το ένα τρίτο των αγροκτημάτων μικρής κλίμακας σε Ελλάδα και Ευρώπη έχει εξαφανιστεί από το 2007 και μετά. Σε αυτό το τερέν οι δημόσιες επιδοτήσεις είναι πλέον στρεμματικές, τα χρήματα από την ΚΑΠ λαμβάνονται από μεγάλης κλίμακας βιομηχανικά αγροκτήματα. Αυτή η πολιτική ευνοεί μία τάση συγκεντροποίησης στην γεωργία και την κτηνοτροφία. Σύμφωνα με έρευνα του Guardian 17 δισεκατομμυριούχοι συνδέονται με 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ αγροτικών επιδοτήσεων της Ε.Ε., κατά την περίοδο 2018-2021, ενώ χιλιάδες μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις έκλεισαν.6
Οι εγκέφαλοι της Νέας Δημοκρατίας σκέφτηκαν ότι δίπλα στους δισεκατομμυριούχους, τους οποίους έτσι κι αλλιώς υπηρετούν, μπορούν να εξασφαλίσουν ένα μερίδιο και για τον κομματικό τους μηχανισμό. Και ένας υπουργός επιπέδου Βορίδη ανέλαβε να το κάνει πράξη, με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η Ελλάδα έγινε ένας εικονικός βοσκότοπος και οι κομματάρχες της ΝΔ βρέθηκαν να κρατάνε την κάνουλα των επιδοτήσεων στο κύκλωμα των πλαστών κτηνοτρόφων. Αλλά μέσα σε συνθήκες πολυκρίσης, ακόμα και τσεκουράτοι πολιτικάντηδες την πατάνε. Τώρα η κυβέρνηση βρίσκεται πολιορκημένη από τα αγροτικά μπλόκα που έκαναν Χριστούγεννα στους δρόμους.
Εργατική ανταρσία
Οι αγρότες δεν είναι μόνοι. Ακόμη και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι σχεδόν 80% συμπαραστέκεται στον αγώνα τους. Αλλά ακόμη πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι η συμπαράσταση εκφράστηκε και απεργιακά στις 16 Δεκέμβρη.
Στη Νίκαια για να δηλώσει την συμπαράστασή της στον αγώνα των αγροτών και να απευθύνει κάλεσμα κοινής δράσης την μέρα της Πανεργατικής Απεργίας της ΑΔΕΔΥ την Τρίτη 16/12 βρέθηκε αντιπροσωπεία του Συντονισμού Εργατικής Αντίστασης και του Συντονιστικού Νοσοκομείων. Κάλεσε τους αγρότες να βρεθούν μαζί με τους εργαζόμενους της ΑΔΕΔΥ στα απεργιακά συλλαλητήρια σε όλες τις πόλεις.
«Ήρθαμε σήμερα εδώ να μεταφέρουμε τις αγωνιστικές αποφάσεις που πάρθηκαν στο συνέδριο της ΑΔΕΔΥ για την απεργία στις 16 Δεκέμβρη. Με απεργίες και μπλόκα μπορούμε να γκρεμίσουμε αυτήν την κυβέρνηση κι αυτήν την πολιτική» τόνισε μιλώντας στην Εργατική Αλληλεγγύη ο Νίκος Τουρνάς, μέλος του ΔΣ της ΟΣΥΟ και σύνεδρος στο συνέδριο της ΑΔΕΔΥ. «Καλέσαμε τους αγρότες να συμμετέχουν στα απεργιακά συλλαλητήρια της 16ης Δεκέμβρη, να έρθουν με τα τρακτέρ στις πόλεις και το “αγρότες-εργατιά μια φωνή και μια γροθιά να γίνει πράξη”».
«Εργάτες και αγρότες πρέπει να παλέψουμε ενωμένοι ενάντια στην δολοφονική κυβέρνηση των “φραπέδων”, του προϋπολογισμού της φτώχειας και του πολέμου, που μας εμπαίζει όλους το ίδιο» είπε η Ζαννέτα Λυσικάτου μέλος του ΓΣ της ΠΟΕΔΗΝ. «Το μήνυμά είναι ότι δεν θα τους αφήσουμε, θα τους γκρεμίσουμε, και όλοι μαζί μπορούμε να χτίσουμε μια κοινωνία που θα λειτουργεί, από τη διατροφή μέχρι την Υγεία, για τις ανάγκες μας και όχι για τα κέρδη».7
Είχε προηγηθεί μια συγκλονιστική ανατροπή στο 39ο Συνέδριο της ΑΔΕΔΥ, που έγινε στις 10-12 Δεκέμβρη και πήρε απόφαση για απεργία στις 16 Δεκέμβρη παρά την αντίθετη θέση των ηγεσιών των συνδικαλιστικών παρατάξεων. Όπως γράφει η Μαρία Χαρχαρίδου που ήταν εκεί ως σύνεδρος από τα Νοσοκομεία:
«Συνήθως, στα συνέδρια των ομοσπονδιών και της Συνομοσπονδίας των δημοσίων υπαλλήλων, η προσπάθεια των γραφειοκρατικών ηγεσιών είναι στο τέλος του κάθε συνεδρίου, να μην γίνονται ψηφοφορίες και όλα τα ζητήματα να παραπέμπονται στο επόμενο Γενικό Συμβούλιο. Αυτή τη φορά δεν μπόρεσαν να το πετύχουν αυτό. Το κύριο επίδικο ήταν η απεργία στις 16 Δεκέμβρη, την ημέρα που θα ψηφιστεί ο προϋπολογισμός. Ήδη, αρκετό καιρό πριν, ο Συντονισμός Εργατικής Αντίστασης είχε κυκλοφορήσει αφίσα και προκήρυξη για την αναγκαιότητα της 24ωρης απεργίας στις 16/12, αρκετά νωρίτερα και από την έκρηξη των αγροτικών μπλόκων. Αυτό λειτούργησε ως μοχλός πίεσης στις συνδικαλιστικές δυνάμεις σε πολλούς χώρους και ήδη πριν το συνέδριο της ΑΔΕΔΥ, στην ομοσπονδία της ΠΟΕ – ΟΤΑ, είχε αποφασιστεί η απεργία για τις 16/12 πριν το συνέδριο. Ταυτόχρονα και οι δυνάμεις του ΠΑΜΕ, από το απογευματινό συλλαλητήριο για τις 16/12 που είχαν αποφασίσει νωρίτερα, ερχόμενοι στο συνέδριο της ΑΔΕΔΥ, είχαν ως πρόταση την απεργία στις 16/12.
Την προηγούμενη μέρα από το Συνέδριο, στο τελευταίο Γενικό Συμβούλιο της ΑΔΕΔΥ, η πρόταση για απεργία στις 16/12 είχε τεθεί από τις ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ -ΚΙΝΗΣΕΙΣ-ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ και από τη ΔΑΣ, πρόταση που στηρίχτηκε από την ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΡΟΠΗ (που ήδη το είχαν αποφασίσει ως κυρίαρχη δύναμη στην ΠΟΕ-ΟΤΑ). Ωστόσο, εκτός από τη ΔΑΚΕ και την ΠΑΣΚΕ (ΔΗΣΥΠ) που την καταψήφισαν και η ΕΑΕΚ (ΣΥΡΙΖΑ-ΝΕΑΡ) καταψήφισε, οπότε για 2 ψήφους, η πρόταση τελικά δεν πέρασε. Στο συνέδριο της ΑΔΕΔΥ, παρά το γεγονός ότι όλες οι τοποθετήσεις κινούνταν γύρω από αυτό το θέμα, ποτέ δεν βρισκόταν η κατάλληλη στιγμή για να τεθεί σε ψηφοφορία. Τίποτε δεν είχε κριθεί μέχρι τελευταία στιγμή. Η ψηφοφορία αναβλήθηκε για το πρωί της 2ης ημέρας του Συνεδρίου και μετά για το απόγευμα της 2ης μέρας του Συνεδρίου. Αργά το βράδυ της 2ης ημέρας, όταν πια μπήκε η πρόταση της 24ωρης απεργίας σε ψηφοφορία, τόσο η ΠΑΣΚΕ (ΔΗΣΥΠ) όσο ακόμη και η ΔΑΚΕ, αναδιπλώθηκαν, έπαιρναν και ξαναέπαιρναν το λόγο, για να προτείνουν άλλη πρόταση, με 3ωρη στάση, με 4ωρη στάση, μπας και μπορέσουν έστω να βγει στάση και όχι 24ωρη απεργία. Οι σύνεδροι πια δεν κρατιόντουσαν. Λίγο πριν τις 10 το βράδυ, η πλειοψηφία των συνέδρων σηκώθηκαν όρθιοι με τα καρτελάκια τους ψηφίζοντας την 24ωρη απεργία! Και μετά συνθήματα, χειροκροτήματα και επιτέλους είχαμε την απόφαση».8
Η απόφαση υλοποιήθηκε δυναμικά, όχι μόνο στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, αλλά πανελλαδικά. Χαρακτηριστική η εικόνα που δίνει ο Ειρηναίος Μαράκης από τα Χανιά:
«Μαζική απεργιακή συγκέντρωση και πορεία πραγματοποιήθηκε στα Χανιά, στο πλαίσιο της 24ωρης πανελλαδικής απεργίας της ΑΔΕΔΥ. Η συγκέντρωση έγινε στην Εφορία Χανίων, όπου οι συγκεντρωμένοι υποδέχθηκαν με συνθήματα τους αγρότες. Μετά το τέλος της πορείας, οι αγρότες προχώρησαν σε τρίωρο αποκλεισμό του κτιρίου.
Η διαδήλωση κινήθηκε σε κεντρικούς δρόμους της πόλης και ολοκληρώθηκε με επιστροφή στην αφετηρία. Στην κινητοποίηση συμμετείχαν η Ενωτική Ομοσπονδία Αγροτικών Συλλόγων, το Νομαρχιακό Τμήμα Χανίων της ΑΔΕΔΥ, οι ΣΕΠΕ και ΕΛΜΕ σε κοινό μπλοκ, ο Φοιτητικός Σύλλογος ΗΜΜΥ-Ενιαίου-Αρχιτεκτονικής, ο Φοιτητικός Σύλλογος Εστιών-ΜΗΧΟΠ, η Επιτροπή Αγώνα του Εμπορικού Συλλόγου Χανίων, καθώς και πολιτικά κόμματα κι οργανώσεις της Αριστεράς».9
Αναντιστοιχία
Οι ζυμώσεις και οι πρωτοβουλίες στον χώρο της κοινοβουλευτικής Αριστεράς δεν ανταποκρίνονται στις εκρήξεις της μαζικής οργής που πολιορκεί την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας.
Στο χώρο του ΣΥΡΙΖΑ, η απόφαση του Αλέξη Τσίπρα να παραιτηθεί από τη Βουλή και να εγκαινιάσει νέα κίνηση περιοδεύοντας με την ΙΘΑΚΗ του προκαλεί και νέο κατακερματισμό και μεγαλύτερη στροφή δεξιά. Ακόμη και στο επίπεδο των δημοσκοπήσεων, οι ερωτήσεις τώρα ψάχνουν τα ποσοστά υπαρκτών και ανύπαρκτων κομμάτων, επιτείνοντας την εικόνα μιας διαλυμένης αντιπολίτευσης. Ο Τσίπρας, τυπικά, δεν έχει την ευθύνη πρωτοβουλιών και προτάσεων δράσης, αφού δεν διαθέτει ούτε κοινοβουλευτική ομάδα ούτε οργανωμένο κόμμα ούτε συνδικαλιστική παράταξη. Αλλά στην ουσία δεσμεύει όλο το χώρο του ΣΥΡΙΖΑ. Ο Σωκράτης Φάμελλος και ο Αλέξης Χαρίτσης περιμένουν στο ακουστικό τους την επόμενη κίνηση του Τσίπρα και όλοι μαζί παρατείνουν μια εικόνα παράλυσης.
Αυτό δεν είναι αποτέλεσμα προσωπικών αδυναμιών, είναι καρπός μιας δεξιόστροφης πορείας που βρίσκεται σε αναντιστοιχία με τη ριζοσπαστικοποίηση του κόσμου.
Πριν αρχίσει τις εκδηλώσεις για το βιβλίο του, ο Αλέξης Τσίπρας είχε μιλήσει στο συνέδριο του Economist, όπου κατέθεσε τη «νέα πατριωτική» πρότασή του. Ούτε λέξη για αλληλεγγύη στην Παλαιστίνη και τερματισμό της συνενοχής με το Ισραήλ. Ούτε λέξη για τα εγκλήματα των κλειστών συνόρων και την κλιμάκωσή τους από τον Πλεύρη. Τώρα οι καπιταλιστές ονομάζονται «ευκατάστατοι πατριώτες» που πρέπει να έχουν την ευαισθησία να δίνουν μια «Πατριωτική Εισφορά» εθελοντικά και κάπως έτσι θα έρθει ένα «αναπτυξιακό σοκ»!
Την ίδια στάση επανέλαβε σε συνέντευξή του στην Εφημερίδα των Συντακτών:
«Ποιο ήταν εκείνο το καθοριστικό γεγονός, που σας ώθησε στην παραίτηση από το βουλευτικό αξίωμα;
Δεν υπήρξε κανένα καθοριστικό γεγονός. Υπήρξε η προσωπική και πολιτική ασφυξία που μου προκαλούσαν, όπως και σε εκατομμύρια Έλληνες, κάθε μέρα, όλο και πιο οδυνηρά θα έλεγα, οι καθεστωτικές πρακτικές της κυβέρνησης. Και η εμφανής αδυναμία της δημοκρατικής αντιπολίτευσης να ανοίξει ένα δρόμο δημοκρατικής διαφυγής. Η παράλυση των θεσμών, της Δικαιοσύνης, της ίδιας της Βουλής με τους σημερινούς της συσχετισμούς, μου δημιουργούσε την αίσθηση της πολιτικής ασφυξίας εντός της. Και με παρακινούσε να διαθέσω όποιο πολιτικό κεφάλαιο μου έδωσαν οι πολίτες, όχι στη διατήρηση των προνομίων του βουλευτή, αλλά στην προσπάθεια να αντιστραφεί η πορεία απογοήτευσης της κοινωνίας και φθοράς της δημοκρατίας. Είναι μια αντισυμβατική πρωτοβουλία με κίνητρα ηθικά.
Και τι κατά τη γνώμη σας πρέπει να γίνει; Αν βρισκόσασταν σε θέση ευθύνης και πάλι, ποιες αλλαγές στο πολιτικό σύστημα θα φέρνατε;
Πιστεύω ότι η πατρίδα μας χρειάζεται ένα μεγάλο, αποφασιστικό, σοκ που θα το έλεγα σοκ εντιμότητας, δικαιοσύνης και δημοκρατίας. Να ξανασυνδεθεί η πολιτική με την ηθική και το πολιτικό σύστημα με τους πολίτες. Χρειάζεται ένα μεγάλο άλμα προς τα εμπρός. Θεσμικό, οικονομικό, κοινωνικό. Χρειάζεται μια νέα περηφάνεια, όχι με την εθνικιστική έννοια του όρου. Την περηφάνεια του αυτοσεβασμού. Πιστεύω ότι ένας νέος πατριωτισμός, που ξεπερνά τους εύλογους ιδεολογικούς διαχωρισμούς, χρειάζεται σήμερα, περισσότερο από ποτέ την περίοδο της μεταπολίτευσης, σε όλα τα πεδία της κοινωνικής και πολιτικής δράσης».10
Αφήνει πίσω του τους «ιδεολογικούς διαχωρισμούς», λοιπόν, και μαζί τους την Αριστερά. Και έρχεται με το βιβλίο του να θεωρητικοποιήσει τους συμβιβασμούς περιγράφοντας πόσο «ρεαλιστής» ήταν ο ίδιος και πόσο εξωπραγματικοί οι στενοί συνεργάτες και υπουργοί του:
«Το πιο σοβαρό, όμως πρόβλημα δεν ήταν η ενδυμασία, αλλά οι δηλώσεις τους πριν και μετά την ορκωμοσία. Μέχρι να προσέλθουν στο Υπουργικό Συμβούλιο, ορισμένοι πρέπει να είχαν ανεβάσει ο καθένας τους από μια μονάδα τουλάχιστον τα spreads των ελληνικών ομολόγων. Ο ένας κοινωνικοποιούσε υπηρεσίες, ο άλλος προσλάμβανε απολυμένους, ο τρίτος έδιωχνε τους Κινέζους από τον Πειραιά. Επικρατούσε η αισιοδοξία της βούλησης και απουσίαζε η απαισιοδοξία της νόησης».11
Με άλλα λόγια, ο Τσίπρας ως πρωθυπουργός από την αρχή και πολύ πριν από τον συμβιβασμό του καλοκαιριού του 2015 μετά το δημοψήφισμα, είχε ήδη εγκαταλείψει το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ που επαναλάμβαναν φραστικά οι υπουργοί του. Και για να μην υπάρχει αμφιβολία ότι και σήμερα επιμένει ότι οι ηγεσίες πρέπει να αγνοούν την πίεση της βάσης, περιγράφει και τη στάση του λίγο πριν την αποχώρηση της Νέας Αριστεράς από τον ΣΥΡΙΖΑ:
«Παρά την απόφασή μου να μην ασχοληθώ, δεν άντεξα και ζήτησα να δω τον Νάσο Ηλιόπουλο σε μια προσπάθεια να προλάβω τη διάσπαση. Τον υποδέχθηκα στο γραφείο μου και του εξήγησα ότι θα ήταν τεράστιο πολιτικό λάθος η αποχώρησή τους. Και ότι δεν μπορούν να αποφασίζουν παρασυρόμενοι από το κλίμα της βάσης που τους υποστηρίζει».12
Μετά από όλα αυτά, τι νόημα έχει η αναζήτηση «προοδευτικού μετώπου» με τον Τσίπρα; Κι όμως, ο Φάμελλος εξακολουθεί να θεωρεί αυτή τη συνεργασία κλειδί:
«Στις επόμενες εκλογές πρέπει να υπάρχει ενιαίο προοδευτικό ψηφοδέλτιο. Σημασία έχει το τι κάνουμε. Και υπάρχουν και καθυστερήσεις και αρνήσεις. Και πέρα από τον διάλογο χρειάζεται συζήτηση για ενιαίο προοδευτικό σχήμα. (…) Εμείς δεν μιλάμε γενικά και αφαιρετικά. Έχουμε καταθέσει και προτάσεις και στα άλλα κόμματα. Προφανώς και ο Αλέξης Τσίπρας και άλλα πολιτικά στελέχη μπορούν να συμμετέχουν».13
Από τη μεριά του ο Αλέξης Χαρίτσης ζητάει να ενταχθεί η Νέα Αριστερά σε αυτό το εγχείρημα θέτοντας το δίλημμα:
«Στην Αριστερά, ιστορικά, υπάρχουν δύο αποκλίνουσες προσεγγίσεις για το ποια πρέπει να είναι η στάση της σε στιγμές κρίσης.
Η πρώτη επιμένει στη λογική της αυτόνομης πορείας και σε έναν σκληρό πυρήνα ιδεολογικών και πολιτικών αναφορών. Κατά κανόνα, είναι μια στάση περιχαράκωσης και αναδίπλωσης στο όνομα των αντίξοων συνθηκών.
Η δεύτερη αναζητεί τη διέξοδο σε μέτωπα με όμορες ιδεολογικά κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Κατά κανόνα, είναι μια στάση που προκύπτει από τη λογική του κατεπείγοντος. Αυτά που μας ενώνουν, είναι περισσότερα από αυτά που μας χωρίζουν».14
Πρόκειται για λαθεμένη εικόνα. Ιστορικά, η Αριστερά διαχωρίζεται σε ρεύματα ρεφορμιστικά που κινούνται στα όρια των θεσμών του συστήματος και σε ρεύματα επαναστατικά που επιδιώκουν την ανατροπή του. Ιστορικά, η επαναστατική Αριστερά είναι αυτή που διαμόρφωσε την τακτική του Ενιαίου Μετώπου, ενώ η ρεφορμιστική Αριστερά χάθηκε ξανά και ξανά μέσα σε συμμαχίες και μέτωπα με αστικά κόμματα. Σε στιγμές κρίσης, αυτοί που τείνουν στην αναδίπλωση λόγω «αρνητικών συσχετισμών» είναι οι μεταρρυθμιστές, όχι οι επαναστάτες.
Αυτά δεν ανήκουν σε κάποιο μακρινό παρελθόν. Το 2023, μετά την εκλογική ήττα και την παραίτηση Τσίπρα, ο ΣΥΡΙΖΑ στράφηκε στον Κασσελάκη που δεν είχε ούτε έχει σχέση με την Αριστερά. Σωστά ένα ολόκληρο ρεύμα αποχώρησε και έτσι προέκυψε η Νέα Αριστερά. Ήταν μια ρήξη αναγκαία, η οποία, όμως τώρα κινδυνεύει να πάει προς τα πίσω αντί να ολοκληρωθεί πολιτικά.
Για μεγάλο χρονικά διάστημα, οι ηγεσίες των δυνάμεων της κοινοβουλευτικής Αριστεράς δικαιολογούσαν τη δεξιά μετατόπισή τους με το επιχείρημα ότι ο κόσμος έχει συντηρητικοποιηθεί. Αυτό το αφήγημα έχει πλέον καταρρεύσει μετά τις μεγάλες κινητοποιήσεις για τα Τέμπη αλλά και στο πλευρό της Παλαιστίνης. Υπάρχει ρεύμα ριζοσπαστικοποίησης και όχι συντηρητικοποίησης της εργατικής τάξης και της νεολαίας. Στη Νέα Υόρκη, ένας υποψήφιος για τη Δημαρχία, που είχε ως αφετηρία ποσοστά του 1%, κέρδισε τις εκλογές γιατί τόλμησε να αγκαλιάσει αιτήματα που έχει αναδείξει αυτή η ριζοσπαστικοποίηση.
Προς τα πού πρέπει να στραφούμε λοιπόν; Προς τις χορηγίες από «ευκατάστατους πατριώτες», όπως λέει ο Τσίπρας ή προς το «Όχι στους δισεκατομμυριούχους» που φώναξε ο κόσμος της Νέας Υόρκης; Προς την διάλυση των δεσμών της Αριστεράς με την οργανωμένη εργατική τάξη ή προς το κίνημα «Να μπλοκάρουμε τα πάντα» της Γαλλίας; Προς το «διάλογο» με το Ισραήλ ή προς την απεργιακή αλληλεγγύη στην Παλαιστίνη μέχρι τη νίκη, όπως δείχνει η Ιταλία;
Αυτές οι επιλογές δεν αφορούν μόνο τον κόσμο που απογοητεύτηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ και ψάχνει προς τα αριστερά. Αφορούν και τον κόσμο του ΚΚΕ. Η ηγεσία του επιμένει ότι αποτελεί την πραγματική αντιπολίτευση, αλλά στην πράξη κάνει επιλογές προς τα δεξιά τις οποίες κάποιες φορές αναγκάζεται να αναιρέσει κάτω από την πίεση της βάσης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η επιμονή του ΚΚΕ ότι στις 16 Δεκέμβρη αρκούσε ένα απογευματινό συλλαλητήριο απέναντι στον προϋπολογισμό. Ο Ριζοσπάστης στις 9 Δεκέμβρη έγραφε:
«Σήμα κλιμάκωσης του αγώνα ενάντια στην αντιλαϊκή καταιγίδα, που εντείνεται με τον νέο κρατικό προϋπολογισμό του πολέμου, των φόρων και της φτώχειας, είναι τα συλλαλητήρια που οργανώνονται από το ΠΑΜΕ, εργατικά σωματεία και φορείς σε όλη τη χώρα την Τρίτη 16 Δεκέμβρη. Στην Αθήνα η συγκέντρωση θα πραγματοποιηθεί στις 6.30 μ.μ. στο Σύνταγμα».15
Στο Συνέδριο της ΑΔΕΔΥ που ξεκινούσε την επόμενη μέρα, όμως, η παράταξη που στηρίζεται από το ΚΚΕ συμπαρατάχθηκε με την πρόταση για 24ωρη απεργία στις 16 Δεκέμβρη. Ήταν μια σωστή προσαρμογή στις ανάγκες του κόσμου που αγωνίζεται. Αλλά και αυτή η προσαρμογή έμεινε στα μισά, καθώς το ΠΑΜΕ επέμεινε στο απογευματινό συλλαλητήριο και μόνο μικρό τμήμα της επιρροής του συμμετείχε μαζί με τους απεργούς στο συλλαλητήριο στις 11πμ στο Σύνταγμα. Ο Δημήτρης Κουτσούμπας προτίμησε να εμφανιστεί στη συγκέντρωση των Δημάρχων στο πλάϊ της Βουλής την ίδια ώρα.
Παρόμοιες ταλαντεύσεις υπήρχαν στη στάση του ΚΚΕ και στο κίνημα αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη. Αρχικά η ηγεσία του είχε διαχωρίσει τη θέση της από τις κινητοποιήσεις ενάντια στο κρουαζιερόπλοιο Crown Iris, αλλά στην πορεία μετατοπίστηκε. Όπως παρατηρούσε η Εργατική Αλληλεγγύη:
«Μια θετική αλλαγή σε σχέση με τις προηγούμενες συγκεντρώσεις στη Σύρο, στην Ρόδο και στον Άγιο Νικόλαο είναι ότι το ΚΚΕ άλλαξε τη λανθασμένη γραμμή της αποχής ή ακόμη και καταγγελίας των συγκεντρώσεων που “υποδέχονταν” το Crown Iris. Το Εργατικό Κέντρο Πειραιά, η ΕΝΕΔΕΠ, η ΟΕΝΓΕ και άλλα συνδικάτα προχώρησαν στο κάλεσμα για την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης στις 14 Αυγούστου στον Πειραιά».16
Το βάρος πέφτει στην επαναστατική Αριστερά να αξιοποιεί τις διαθέσεις της βάσης που βρίσκονται στα αριστερά των ρεφορμιστικών ηγεσιών. Αυτό δεν σημαίνει απλά και μόνο κριτική προς αυτές τις ηγεσίες ούτε ακόμα χειρότερα σεχταριστικές καταγγελίες και απομονωτισμό. Σημαίνει ενιαιομετωπικές πρωτοβουλίες που φράζουν το δρόμο στις κυβερνητικές και ακροδεξιές επιθέσεις ενώνοντας δυνάμεις και σπάζοντας τους συμβιβαστικούς δισταγμούς. Έχουμε δει στην πράξη ότι αυτό είναι εφικτό χάρη στην πίεση της βάσης. Καιρός είναι να γενικεύσουμε αυτά τα παραδείγματα σε όλα τα μέτωπα του κινήματος και να δυναμώσουμε την επαναστατική Αριστερά που παλεύει γι’ αυτό. Για να τελειώνουμε με την κυβέρνηση της καταστροφής και να αναδείξουμε την εναλλακτική λύση της εργατικής τάξης, την επανάσταση και τον Σοσιαλισμό.
Σημειώσεις
1. Γιώργος Πίττας, Αγρότες: Οργή ενάντια στην κυβέρνηση των «οπεκεπέδων», Εργατική Αλληλεγγύη 1700, 3 Δεκέμβρη 2025, https://ergatiki.gr/article.php?id=37466&issue=1700
2. Η άποψή μας, Εργατική Αλληλεγγύη 1701, 10 Δεκέμβρη 2025, https://ergatiki.gr/article.php?id=37508&issue=1701
3. Πέτρος Ιατρίδης (Πάνος Γκαργκάνας), Αγρότες και επανάσταση, περιοδικό Επανάσταση Νο7, Χειμώνας 1970-71, σελ.26-28, https://www.sekonline.gr/article.php?id=1319
4. https://www.fortunegreece.com/article/ston-pago-i-simfonia-ee-mercosur-antidraseis-agroton-blokaroun-tin-ipografi/ και https://www.ertnews.gr/eidiseis/diethni/xaos-stis-vrykselles-ston-aera-i-mercosur-apovasi-10-000-agroton-sovara-epeisodia-kai-sygkrouseis-me-tin-astynomia/
5. Financial Times, The coming fight over the EU budget, 18 December 2025, https://ft.pressreader.com/1389/20251218/281741275759733
6. Σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ: Όταν η ΚΑΠ έσμιξε με τα λαμόγια της ΝΔ - Κώστας Πολύδωρος 04/06/2025, No 1675 https://ergatiki.gr/article.php?id=36755&issue=1675
7. Τα αγροτικά μπλόκα - Συνεχίζουμε τον κοινό αγώνα! Εργατική Αλληλεγγύη 1702, 17 Δεκέμβρη 2025, https://ergatiki.gr/article.php?id=37546&issue=1702
8. https://ergatiki.gr/article.php?id=37560&issue=1702
9. https://ergatiki.gr/article.php?id=37559&issue=1702
10. Αλ.Τσίπρας: H Ελλάδα χρειάζεται σοκ εντιμότητας, δικαιοσύνης, δημοκρατίας Συνέντευξη του πρώην πρωθυπουργού Αλ. Τσίπρα στην “Εφημερίδα των Συντακτών” και τους δημοσιογράφους Τάσο Παππά και Νίκο Παπαδημητρίου, https://intsipras.gr/al-tsipras-h-ellada-chreiazetai-sok-entimotitas-dikaiosynis-dimokratias
11. https://www.newsit.gr/politikh/ithaki-o-aleksis-tsipras-vgazei-sti-sentra-varoufaki-lafazani-polaki-kai-pappa-to-agnosto-oxi-tis-axtsioglou/4533911/
12. στο ίδιο
13. Συνέντευξη Φάμελλου στο OPEN, https://www.kathimerini.gr/politics/563962210/famellos-gia-tsipra-adiko-na-isopedonetai-oli-i-antipoliteysi-ti-apantise-gia-ton-exosti/
14. https://www.facebook.com/acharitsis.
15. https://www.rizospastis.gr/story.do?id=13113739
16. https://ergatiki.gr/article.php?id=37045