Συλλαλητήριο αλληλεγγύης στη Βενεζουέλα στις 3 Γενάρη, μόλις έγινε η επίθεση του Τραμπ στο Καράκας.
Άμεσες ήταν οι αντιπολεμικές κινητοποιήσεις ενάντια στη νέα βαρβαρότητα του Τραμπ.
Η Φύλλια Πολίτη δίνειτο υπόβαθρο της ιμπεριαλιστικής επίθεσης στη Βενεζουέλα.
Όταν τον Αύγουστο ο Ντόναλντ Τραμπ άρχισε να στέλνει στρατό και να εκτοξεύει πολεμικές απειλές εναντίον της Βενεζουέλας, οι περισσότεροι θεωρούσαν ότι πρόκειται για μία από τις συνηθισμένες εξάρσεις του προέδρου των ΗΠΑ.
Τα ξημερώματα της 3ης Ιανουαρίου 150 αεροσκάφη των ΗΠΑ βομβάρδισαν το Καράκας και άλλες περιοχές της βόρειας Βενεζουέλας. Χωρίς προειδοποίηση, χωρίς κήρυξη πολέμου, χωρίς καμία στοιχειωδώς σοβαρή δικαιολογία, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν τις απειλές του Τραμπ ενώ στο ενδιάμεσο είχαν αυξήσει τη στρατιωτική και οικονομική πίεση στη Βενεζουέλα με στρατιωτική απόβαση στην Καραϊβική και ναυτικό αποκλεισμό.
Πριν καλά καλά περάσει το σοκ της επίθεσης που βύθισε στο σκοτάδι το Καράκας και έριξε τις τηλεπικοινωνίες, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι «συνέλαβαν» τον πρόεδρο της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και τη σύζυγό του και βουλευτή της χώρας, Σίλια Φλόρες, και ότι τους μεταφέρουν στις ΗΠΑ για να τους... δικάσουν για «ναρκο-τρομοκρατία». Αργότερα οι φωτογραφίες του Μαδούρο με χειροπέδες και καλυμμένα τα μάτια έκαναν τον γύρο του κόσμου προκαλώντας ανησυχία και οργή. Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα διοικήσουν από εδώ και πέρα τη Βενεζουέλα.
Τα αντανακλαστικά λειτούργησαν αμέσως. Όχι από τις κυβερνήσεις της Δύσης που έσπευσαν να δικαιολογήσουν την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας και ψέλλισαν κάτι για κάποιο διεθνές δίκαιο που έχει γίνει κομφετί στα συντρίμμια της Γάζας, αλλά από τον κόσμο που βγήκε σε διαδηλώσεις την ίδια μέρα και τις επόμενες απ΄άκρη σε άκρη του πλανήτη.
Από τις ΗΠΑ μέχρι το Μπαγκλαντές και από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής μέχρι την Ευρώπη χιλιάδες διαδηλωτές φώναξαν «κάτω τα χέρια από τη Βενεζουέλα». Συλλαλητήρια έγιναν έξω από τη φυλακή που κρατούνταν ο Μαδούρο στη Νέα Υόρκη και ξανά έξω από το δικαστήριο που οδηγήθηκε σιδηροδέσμιος την επόμενη μέρα ζητώντας να αφεθεί ελεύθερος.
Διαδηλώσεις έγιναν στην Αργεντινή κόντρα στον φασίστα Μιλέι που πανηγύρισε την επίθεση στη Βενεζουέλα, στο Μέξικο Σίτι όπου διαδηλωτές επιτέθηκαν με πέτρες στην αμερικανική πρεσβεία, στη Χιλή, την Κολομβία την Ουρουγουάη, την Βραζιλία –με τις κυβερνήσεις των τελευταίων πέντε χωρών να βγάζουν κοινή ανακοίνωση με την Ισπανία, στην οποία: «απορρίπτουν τις στρατιωτικές ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν μονομερώς στο έδαφος της Βενεζουέλας, οι οποίες παραβιάζουν θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου».
Στο ισπανικό κράτος οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις έγιναν στη Βαρκελώνη και τη Μαδρίτη όπου χιλιάδες διαδήλωσαν προς την αμερικάνικη πρεσβεία ενώ κόσμος κατέβηκε στους δρόμους σε πολλά σημεία σε όλη την Ευρώπη: στο Παρίσι, τις Βρυξέλλες, το Άμστερνταμ, το Λονδίνο, σε πόλεις της Ιταλίας, στη Νορβηγία, στη Γερμανία και την Ιρλανδία, φυσικά και την Ελλάδα.
Στην ίδια τη Βενεζουέλα χιλιάδες κατέβηκαν στους δρόμους στο Καράκας την Κυριακή 4/1 και τη Δευτέρα 5/1 ενάντια στην ιμπεριαλιστική επίθεση των ΗΠΑ, ενώ οι δυνάμεις της φιλοαμερικανικής αντιπολίτευσης, περιμένοντας τον Τραμπ να τους βάλει στο Προεδρικό Μέγαρο, δεν βρήκαν την αυτοπεποίθηση να καλέσουν σε πανηγυρικές διαδηλώσεις για την απαγωγή του Μαδούρο.
Το 2025 με τα αμερικανικά χτυπήματα στο Ιράν και τη Νιγηρία έδειξε ότι η επιθετικότητα των ΗΠΑ έχει περάσει σε άλλη πίστα. Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός μοιάζει ανεξέλεγκτος και η επίθεση στη Βενεζουέλα είναι μία ιδιαίτερα επικίνδυνη καμπή σε μία περίοδο γενικευμένης αστάθειας κατά την οποία οι ΗΠΑ προσπαθούν να διατηρήσουν την ηγεμονία τους που έχει περιέλθει σε κρίση.
Οι λόγοι της επιθετικότητας αυτής αλλά και οι αδυναμίες που έχει το σχέδιο των ΗΠΑ χρειάζονται εξήγηση προκειμένου το αντιπολεμικό κίνημα να μπορέσει να ανταποκριθεί στα νέα αναβαθμισμένα καθήκοντά του.
Η νέα στρατηγική των ΗΠΑ
Η παρουσίαση της νέας «Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας» των ΗΠΑ δίνει κάποιες απαντήσεις για το πώς αντιμετωπίζει ο Τραμπ τον ρόλο του αμερικανικού ιμπεριαλισμού σήμερα.
Σε ένα κείμενο το οποίο έσπειρε απόγνωση στους αναλυτές «στρατηγικής», η βασική στρατηγική επιλογή των ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια μοιάζει να ανατρέπεται.
Σύμφωνα με την έκθεση ο ανταγωνισμός με την Κίνα δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα, τουναντίον οι ΗΠΑ θέλουν να αφήσουν πίσω τους τον ρόλο του παγκόσμιου ηγεμόνα, να αποσυρθούν από την επίβλεψη των εστιών έντασης στον πλανήτη, υπό τον όρο να μη αναλάβει κανένας να καλύψει το κενό που αφήνουν πίσω τους. Ήρθε η ώρα να κοιτάξουν «πρώτα την Αμερική» και να την κάνουν μεγάλη ξανά. Βέβαια, ως Αμερική εννοούν όλη την ήπειρο και κυρίως τη Λατινική Αμερική που οι ΗΠΑ θεωρούν την «πίσω αυλή» τους.
Μετά την επίθεση στη Βενεζουέλα ο Τραμπ απείλησε την Κολομβία χαρακτηρίζοντας τον πρόεδρό της έμπορο κοκαΐνης και επανέλαβε ακόμα πιο δυναμικά το σχέδιο του για προσάρτηση της Γροιλανδίας. Η Κούβα επίσης «πρέπει να ξέρει ότι πιθανόν είναι ο επόμενος στόχος». Βραζιλία και Μεξικό βρίσκονται επίσης στο στόχαστρο των ΗΠΑ, ενώ κατά καιρούς απειλείται μέχρι και ο Καναδάς.
«Το δυτικό ημισφαίριο μας ανήκει, οι πλουτοπαραγωγικοί πόροι της Αμερικής είναι δικοί μας, κανείς άλλος δεν μπορεί να κάνει μπίζνες στη γειτονιά μας» διαμηνύει ο Τραμπ και επικαιροποιεί το δόγμα Μονρόε που διατυπώθηκε το 1823. Τότε οι ΗΠΑ έλεγαν στην Ευρώπη να μείνει μακριά από τη Λατινική Αμερική. Τώρα το δόγμα Τραμπ –ή Ντονρόε όπως ονομάζεται από τη σύμπτυξη των δύο ονομάτων– λέει κυρίως στην Κίνα ότι έχει απλωθεί πολύ στο «χωράφι του» και είναι καιρός να κάνει πίσω.
Το νέο σχέδιο φυσικά δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός παραιτείται από τις επιδιώξεις του αλλά αναδεικνύει τα προβλήματα και τις αντιφάσεις του.
Η «απόρριψη της ατυχούς ιδέας περί παγκόσμιας κυριαρχίας χωρίς σκοπό», που αναφέρεται στην έκθεση, δεν είναι μικρό πράγμα όταν ακούγεται από τις ΗΠΑ, πόσο μάλλον όταν συνοδεύεται με ευχολόγια ότι κάποιος άλλος δεν θα διεκδικήσει αυτόν τον ρόλο.
Η στροφή αυτή δεν οφείλεται στην ιδιοσυγκρασία Τραμπ αλλά πηγάζει από τις αδυναμίες και τις ήττες που έχει υποστεί ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός όπως αναδείχτηκαν με τους πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ.
Αρχικά με τον αέρα του νικητή του Ψυχρού Πολέμου οι ΗΠΑ, μετά την πτώση των καθεστώτων του κρατικού καπιταλισμού, διαμήνυαν ότι θα επιβάλλουν την παγκόσμια κυριαρχία τους πλασάροντας μία «νέα εποχή» ελεύθερης αγοράς με «θεσμούς» τύπου ΔΝΤ και Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, με την ισχύ του δολαρίου –και με την απειλή της πανίσχυρης στρατιωτικής ισχύος τους να παραμένει αλλά με το «όπλο παρά πόδα».
Στη συνέχεια η γραμμή αναθεωρήθηκε από τον Μπους και τα γεράκια του. Βάζοντας μπροστά να κάνουν πράξη τον λεγόμενο «αμερικανικό 21ο αιώνα» κήρυξαν τον πόλεμο κατά της «τρομοκρατίας» και προχώρησαν σε εισβολές και κατοχή στο Αφγανιστάν και το Ιράκ.
Ωστόσο οι ΗΠΑ ηττήθηκαν και στα δύο μέτωπα χωρίς να έχουν καταφέρει να εξασφαλίσουν τον έλεγχο, παρά μόνο να προκαλέσουν θάνατο και χάος.
Τα επόμενα χρόνια, οι προσπάθειες των ΗΠΑ να κλείσουν τα μέτωπα στη Μέση Ανατολή με τις συμφωνίες του Αβραάμ και να στρέψουν την προσοχή τους στον Ειρηνικό προκειμένου να ελέγξουν την επιρροή της Κίνας, έπεσαν στο κενό μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτώβρη και τον πόλεμο που εξαπέλυσε το Ισραήλ στη Γάζα. Σήμερα η κατάσταση στη Μέση Ανατολή παραμένει οριακή ενώ στην Ουκρανία είναι άγνωστο πότε και πώς θα τελειώσει ο πόλεμος.
Το «γεράκι» που επέβλεπε όλον τον πλανήτη καταλήγει να γίνεται μπουλντόγκ που φυλάει το διπλανό οικόπεδο και δαγκώνει κατά βούληση. Η καθοδική πορεία του αμερικανικού ιμπεριαλισμού δεν σημαίνει ότι γίνεται λιγότερο επικίνδυνος. Το αντίθετο.
Ο απόλυτος οικονομικός και ενεργειακός έλεγχος της Αμερικής που επιδιώκει ο Τραμπ χρειάζεται και πολιτικό έλεγχο. Σε αυτό μεταφράζεται το δόγμα Μονρόε στο σήμερα και ο Τραμπ προσπαθεί να πάρει τον έλεγχο βάζοντας σε δράση τη στρατιωτική υπεροπλία των ΗΠΑ.
Γιατί οι ΗΠΑ επιλέγουν τη Βενεζουέλα
«Θα πάρουμε πίσω τα πετρέλαια που μας έκλεψε η Βενεζουέλα», επαναλαμβάνει με θράσος ο Τραμπ που θέλει να βάλει χέρι και στα ορυκτά της χώρας, πλούσια σε πρώτες ύλες και πολύτιμα στον ανταγωνισμό με την Κίνα στις τεχνολογικές επενδύσεις.
Όταν ο Τραμπ μιλάει για τα κλεμμένα πετρέλαια της Βενεζουέλας αναφέρεται στην εθνικοποίηση της πετρελαϊκής παραγωγής επί προεδρίας Ούγκο Τσάβες, του αριστερού ηγέτη της Βενεζουέλας τον οποίο διαδέχτηκε μετά τον θάνατό του ο Νικολάς Μαδούρο.
Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα αργού πετρελαίου στον κόσμο. Σύμφωνα με την τελευταία ετήσια επισκόπηση του Οργανισμού Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (ΟΠΕΚ), η Βενεζουέλα διαθέτει σχεδόν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποθεμάτων αργού πετρελαίου, που ανέρχεται σε περίπου 303 δισεκατομμύρια βαρέλια.
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας, το οποίο αντιστοιχεί περίπου στο 4% των συνολικών εισαγωγών της.
Οι εξαγωγές προς την Κίνα το 2011 ανέρχονταν σε μόλις 10% ενώ το 2023 σε 63%.1 Οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ συνεχίζουν να καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής αν και έχουν μειωθεί σημαντικά. Το 2023 ήταν 23% έναντι 40% το 2011.
Ο έλεγχος του πετρελαίου της Βενεζουέλας δεν έχει να κάνει απλώς με την απληστία των ΗΠΑ. Εξάλλου αναλυτές επισημαίνουν ότι η αρπαγή των πόρων της χώρας θα μπορούσε να γίνει αποτελεσματικότερα και χωρίς ρίσκο, καθώς ο Μαδούρο έχει δείξει ότι θα ήταν ανοιχτός σε νέες συνεργασίες. Η αμερικανική πολυεθνική Chevron δεν έχει σταματήσει να εξάγει πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα καθόλη τη διάρκεια του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ.
Με την επίθεση στη Βενεζουέλα ο Τραμπ στέλνει μήνυμα σε δύο κατευθύνσεις. Αρχικά στους ηγέτες της Λατινικής Αμερικής. Εάν δεν δηλώσουν υπακοή στις ΗΠΑ κινδυνεύουν με φυλάκιση ή ακόμα και με δολοφονία. Η απαγωγή Μαδούρο έγινε με το βλέμμα στραμμένο στη Βραζιλία που είναι μία ακόμα μεγαλύτερη και πλουσιότερη χώρα και που έχει αναπτύξει ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με την Κίνα, την ώρα που ο πρώην ακροδεξιός πρόεδρος και εκλεκτός του Τραμπ, Μπολσονάρου, βρίσκεται στη φυλακή.
Ο δεύτερος παραλήπτης του μηνύματος είναι η ίδια η Κίνα. Μπορεί η Στρατηγική Ασφαλείας να μην προτεραιοποιεί τον ανταγωνισμό με το Πεκίνο, αλλά φαίνεται ότι η ανάγκη να παραμεριστεί παραμένει ζωτικής σημασίας για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό έστω και «διά της πλαγίας οδού».
Η επιλογή της Βενεζουέλας ως πεδίο «πρόβας» για την εφαρμογή του νέου δόγματος, έχει να κάνει και με το ότι οι ΗΠΑ τη θεωρούν τον «αδύναμο κρίκο» της Λατινικής Αμερικής, ποντάροντας στο πώς έχουν διαμορφωθεί οι οικονομικές και πολιτικές συνθήκες στη χώρα τα τελευταία χρόνια.
Η αμφισβήτηση του αμερικανικού ιμπεριαλισμού από τον Τσάβες στις αρχές του 2000 ήταν χαστούκι για τις ΗΠΑ καθώς το αριστερό ρεύμα σάρωνε τις χώρες της Λατινικής Αμερικής.
Ο Τσάβες βάζοντας χέρι στις αμερικανικές πολυεθνικές αξιοποίησε τις εξαγωγές πετρελαίου για να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις υπέρ της εργατικής τάξης και των φτωχών. Στη διάρκεια της ανόδου των τιμών του πετρελαίου το βιοτικό επίπεδο των Βενεζουελάνων ανέβηκε εντυπωσιακά.
Στην οχταετία μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Τσάβες το 2002 που οργάνωσε η δεξιά αντιπολίτευση μαζί με τις ΗΠΑ, η φτώχεια έπεσε στο μισό, η ακραία φτώχεια σχεδόν στο ένα τέταρτο, η κοινωνική ανισότητα έφτασε στο χαμηλότερο δείκτη της Λατινικής Αμερικής.2
Η οικονομική κρίση που ακολούθησε και η πτώση της τιμής του πετρελαίου παγκόσμια σε συνδυασμό με την πολιτική παραχωρήσεων στο ιδιωτικό κεφάλαιο και τις πολυεθνικές σήμαναν αντιστροφή αυτής της πορείας.
Οι αμερικανικές κυρώσεις χειροτέρευσαν την ήδη επιβαρυμένη οικονομία. Η επιβίωση για τους περισσότερους γίνεται με τα δελτία του κράτους, οι μισθοί είναι μηδαμινοί, ενώ οι υπηρεσίες διαλύονται αφήνοντας όλο και περισσότερο κόσμο χωρίς νερό και ηλεκτρικό. Σχεδόν 8 εκατ. Βενεζουελάνοι (σχεδόν το 1/4 του πληθυσμού) έχουν μεταναστεύσει.
Σε αυτές τις συνθήκες οι ΗΠΑ θεώρησαν ότι μία θεαματικά βίαιη κίνηση στη Βενεζουέλα θα μπορούσε να κάνει τον κρίκο να σπάσει και να διαγράψουν από την Ιστορία την αντίσταση στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό στη Λατινική Αμερική, να μετατρέψουν σε παρένθεση τη νέα ριζοσπαστικοποίηση που ξεκίνησε πριν από δύο δεκαετίες και συνεχίζει να αναπτύσσεται σε συνθήκες βαθιάς ταξικής πόλωσης.
Εμπόδια
Η νέα στροφή του Τραμπ κάθε άλλο παρά εύκολη είναι και τα εμπόδια που αντιμετωπίζει φάνηκαν «με το καλημέρα» στη Βενεζουέλα.
Η ίδια η επίθεση πέτυχε μεν την απαγωγή του Μαδούρο αλλά δεν επιχείρησε πραξικόπημα. Και μόνο αυτό το γεγονός δείχνει ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν έτοιμες λύσεις για τη μετάβαση που επιδιώκουν σε μια κυβέρνηση-μαριονέτα.
Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας, μέχρι την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, παραμένει ζωντανή.
Oι δηλώσεις για το μέλλον της Βενεζουέλας από την αμερικανική κυβέρνηση είναι αντιφατικές.
Αρχικά ο Τραμπ είπε ότι οι ΗΠΑ θα κυβερνήσουν τη Βενεζουέλα και ζήτησε από τις αμερικανικές πετρελαϊκές να επενδύσουν στη χώρα, να φτιάξουν τη διαλυμένη παραγωγή και να αρχίσουν να εξάγουν πετρέλαιο για λογαριασμό τους. Οι εταιρείες βέβαια είναι επιφυλακτικές για το περιβάλλον σταθερότητας που τους υπόσχεται ο Τραμπ και προς το παρόν τηρούν στάση αναμονής.3
Ο αμερικανός ΥΠΕΞ, Μάρκο Ρούμπιο, έδωσε διαφορετική ερμηνεία στις δηλώσεις του προέδρου. Οι ΗΠΑ, δήλωσε, δεν θα διοικήσουν οι ίδιες τη Βενεζουέλα ούτε έκαναν την επίθεση για το πετρέλαιο. Ενδιαφέρονται να υπάρξει μία κυβέρνηση που να εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους.
Μόνο που ο Ρούμπιο θα έπρεπε να ξέρει από πρώτο χέρι ως γιος αυτοεξόριστων Κουβανών, ότι αυτό δεν είναι καθόλου απλό όταν κάνεις γκανγκστερικού τύπου επιθέσεις.
Ταυτόχρονα ο Τραμπ άδειασε την αντιπολίτευση και τη Ματσάδο γιατί έχει τουλάχιστον τη στοιχειώδη επαφή με την πραγματικότητα για να αντιληφθεί ότι η τοποθέτησή τους στο προεδρικό Μέγαρο με τα βομβαρδιστικά των ΗΠΑ δεν θα μακροημέρευε.
«Δεν έχει την εσωτερική στήριξη ούτε τον σεβασμό. Είναι μια πολύ καλή γυναίκα, αλλά δεν διαθέτει τον απαιτούμενο σεβασμό», είπε ο Τραμπ και την άφησε προς το παρόν να παζαρεύει... με το Νόμπελ Ειρήνης που όπως λέει είναι διατεθειμένη να το μοιραστεί με τον αμερικανό πρόεδρο.
Επαναλαμβάνοντας για ακόμα μία φορά την τακτική της αιφνίδιας και βάρβαρης επίθεσης και της απειλής γενικευμένου πολέμου, που δοκίμασε και στο Ιράν, ο Τραμπ φαίνεται να ποντάρει στον ωμό εκβιασμό προκειμένου η κυβέρνηση της Βενεζουέλας να υποκύψει. Από τη μία παρουσίασε την αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκες ως τον άνθρωπό του στη Βενεζουέλα, από την άλλη όταν αυτή ορκίστηκε πίστη στον Μαδούρο, εκτόξευσε ευθεία απειλή ότι η τύχη της θα είναι χειρότερη από αυτή του προέδρου.
Ρεπουμπλικανοί, όπως ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Μάικ Τζόνσον λένε ότι πρέπει να προκηρυχτούν άμεσα εκλογές στη Βενεζουέλα, ενώ ο Ρούμπιο απορρίπτει αυτό το σενάριο σημειώνοντας ότι δεν είναι ακόμα η ώρα για κάτι τέτοιο.
Οι Δημοκρατικοί από την άλλη κατηγορούν τον Τραμπ ότι παίζει με την ασφάλεια των ΗΠΑ και γκρινιάζουν γιατί το Κογκρέσο ούτε ενημερώθηκε ούτε αποφάσισε την επίθεση, ενώ απορρίπτουν τις προφάσεις περί ναρκωτικών. Οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ φρόντισαν να διαρρεύσουν στον Τύπο πριν το χτύπημα στη Βενεζουέλα ότι δεν έχουν στοιχεία για τον «ναρκέμπορο» Μαδούρο.
Η ανασφάλεια που γεννά η πολιτική Τραμπ στη Λατινική Αμερική δεν έχει να κάνει με κάποιου είδους ευαισθησία του κατεστημένου των ΗΠΑ, αλλά με τον φόβο ότι αυτή μοιάζει με άλμα στο κενό.
Πόλεμοι, πραξικοπήματα και αντίσταση στη Λατινική Αμερική
Εδώ και δύο αιώνες οι ΗΠΑ έχουν εισβάλει επανειλημμένα στη Λατινική Αμερική, έχουν στηρίξει πραξικοπήματα, εμφυλίους, καρτέλ ναρκωτικών και μαφίες ενώ οι εταιρείες τους έχουν ξεζουμίσει το ντόπιο εργατικό δυναμικό και έχουν καταστρέψει πόρους και περιβάλλον. Από το 1898 έως και το 1994 οι ΗΠΑ παρενέβησσαν ανοιχτά στη Λατινική Αμερική 41 φορές.
Μετά τον Β’ ΠΠ κυβερνήσεις που υπό την πίεση των κοινωνικών κινημάτων αμφισβητούσαν τα αμερικανικά συμφέροντα ανατράπηκαν βίαια με στρατιωτικές εισβολές που στήριζαν πραξικοπήματα. Η ανατροπή της εκλεγμένης αριστερής κυβέρνησης του Αλιέντε στη Χιλή και η εγκαθίδρυση της δικτατορίας του Πινοσέτ το 1973 είναι ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα ανάμεσα σε πολλά άλλα της πολιτικής της «πίσω αυλής» των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική.
Τη δεκαετία του 1990 νέα δυναμικά κινήματα έκαναν την εμφάνισή τους αμφισβητώντας την αμερικανική παντοδυναμία και τους ντόπιους καπιταλιστές - πράκτορες των ΗΠΑ.
Η εκλογή του Ούγκο Τσάβες στη Βενεζουέλα πυροδότησε το λεγόμενο «ροζ κύμα» στην υπόλοιπη Λατινική Αμερική με μεγάλες διαδηλώσεις και απεργίες και την εκλογή αντίστοιχα αριστερών κυβερνήσεων σε μια σειρά από χώρες, όπως η Βολιβία και ο Ισημερινός.
Ο αντίκτυπος αυτής της εξέλιξης ήταν τεράστιος σε όλο τον κόσμο που ήλπιζε και αναζητούσε προοπτική στο πείραμα του «Σοσιαλισμού στον 21ο αιώνα». Οι λαϊκές κινητοποιήσεις που σταμάτησαν τις απόπειρες πραξικοπημάτων και έσωσαν τη ζωή των ηγετών τους πλήγωσαν βαθιά το γόητρο των ΗΠΑ.
Όμως, παρά τις φιλεργατικές μεταρρυθμίσεις και τις εθνικοποιήσεις ο Ούγκο Τσάβες –και περισσότερο οι υπόλοιποι αριστεροί ηγέτες– δεν άγγιξαν τις μπίζνες πολλών καπιταλιστών που χάρη στα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου έβλεπαν την κερδοφορία τους και τις φιλοδοξίες τους να μεγαλώνουν.
Πολύ περισσότερο η εξουσία του Τσάβες πήγαζε από τη διαχείριση του αστικού κράτους και δεν πέρασε ποτέ στα χέρια των εργατών που ήταν οι μόνοι που θα μπορούσαν να οικοδομήσουν τον Σοσιαλισμό στον 21 αιώνα.
Όταν ο Μαδούρο διαδέχτηκε τον Τσάβες, βρέθηκε αντιμέτωπος με την πτώση των τιμών του πετρελαίου αλλά και τη διαρκή προσπάθεια της δεξιάς αντιπολίτευσης και των ΗΠΑ να τον ανατρέψουν. Η ρητορική της κυβέρνησης παρέμενε η ίδια αλλά η πολιτική της ήταν γεμάτη με συμβιβασμούς.
Έκανε ανοίγματα σε τμήματα της δεξιάς αντιπολίτευσης ελπίζοντας σε καλύτερη αντιμετώπιση, και φρόντισε να μην πειραχτούν τα κέρδη των μεγάλων εταιρειών εις βάρος της εργατικής τάξης και των φτωχών.
Παραχώρησε μεγάλο τμήμα του ελέγχου του κράτους στους στρατιωτικούς που μαζί με ντόπιους καπιταλιστές συνθέτουν μία νέα αυταρχική και διεφθαρμένη γραφειοκρατία.
Η κοινωνική συμμαχία με τους αυτόχθονες θυσιάστηκε στον βωμό της εξόρυξης ορυκτών στις περιοχές τους. Η καταστολή δεν προορίζεται μόνο στους συνεργάτες των ΗΠΑ και των συμμοριών της ακροδεξιάς αλλά κατευθύνεται τα τελευταία χρόνια στα συνδικάτα και τους αριστερούς αγωνιστές.
Το 2017 ο Μαδούρο προσπάθησε να αγκαλιάσει ακόμα και τον Τραμπ, κάνοντας νύξεις για «καλή εξέλιξη» σε περίπτωση νίκης του, αλλά και προσφέροντας στην προεκλογική του καμπάνια μέσω της θυγατρικής που έχει η βενεζουελάνικη πετρελαιοβιομηχανία στις ΗΠΑ.
Λίγες μέρες πριν τον απαγάγουν οι αμερικανοί κομάντος, ο Μαδούρο δήλωνε ανοιχτός στο να συζητήσει με τον Τραμπ και να βρουν μία συμβιβαστική λύση σε όλα τα ζητήματα που έθεταν οι ΗΠΑ.
Η στήριξη της κυβέρνησης στους κρατικούς μηχανισμούς και τις από τα πάνω συμμαχίες όπως και η υποχώρηση της απέναντι στον ιμπεριαλισμό έθεσε σε κίνδυνο τους εργάτες της Βενεζουέλας και τελικά και τον ίδιο τον Μαδούρο.
Η δύναμη για να βάλει φρένο στα ιμπεριαλιστικά σχέδια είναι η κίνηση της εργατικής τάξης που μπορεί να συμπαρασύρει τους αγρότες, τους ακτήμονες, την τεράστια μάζα των φτωχών των παραγκουπόλεων και της υπαίθρου και να καθορίσει και τη στάση της κυβέρνησης τώρα.
Αριστερές οργανώσεις και σωματεία στη Βενεζουέλα που έχουν δώσει μάχες ενάντια στις υποχωρήσεις του Μαδούρο δηλώνουν ότι το πρώτο καθήκον αυτή τη στιγμή είναι να αποτραπεί η ιμπεριαλιστική επίθεση των ΗΠΑ και καταδικάζουν την απαγωγή του προέδρου.
Καλούν τον λαό να κατέβει στους δρόμους, να οργανώσει την αντίσταση και να υπερασπιστεί την παράδοση του Μπολιβάρ. Ενδεικτική είναι η ανακοίνωση της Εθνικής Ένωσης Εργαζομένων του Κεντρικού Πανεπιστημίου της Βενεζουέλας που καλεί την κυβέρνηση «να αναθεωρήσει την αφήγηση, όπως την παρουσίασε η υπηρεσιακή πρόεδρός της, σχετικά με την κατάλληλη αντίδραση στις αυτοκρατορικές και αποικιακές φιλοδοξίες» και επισημαίνει ότι «δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να γυρίσουμε σελίδα και να ομαλοποιήσουμε ό,τι δεν είναι φυσιολογικό».4
Η εργατική τάξη στα υπόλοιπα κράτη της Λατινικής Αμερικής έχει να παίξει κρίσιμο ρόλο για να στηρίξει τη Βενεζουέλα και να κόψει την όρεξη του Τραμπ που θέλει να «φυτέψει» παντού απομιμήσεις του.
Ο ακροδεξιός Μιλέϊ στην Αργεντινή εξασφάλισε μία νίκη στις ενδιάμεσες εκλογές αφότου ο Τραμπ εκβίασε ότι η οικονομική βοήθεια 40 δισ στη χώρα, που είναι αντιμέτωπη ξανά με το φάντασμα της χρεωκοπίας, δεν θα δοθούν εάν δεν τον ικανοποιήσει το αποτέλεσμα. Οι απεργίες και οι μαζικές διαδηλώσεις όμως στην Αργεντινή έχουν επιστρέψει για τα καλά απέναντι στη νεοφιλελεύθερη λαίλαπα του Μιλέϊ.
Στον Ισημερινό, ο πρόεδρος Νομπόα –ακόμα ένας υποστηρικτής του Τραμπ – έχασε κατά κράτος στο δημοψήφισμα για να επιστρέψουν οι αμερικανικές βάσεις που είχαν κλείσει το 2009 με πάνω από 60% να στηρίζει το «όχι».
Οι σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις σε Βραζιλία και Μεξικό έχουν κάθε λόγο να ανησυχούν από την επιθετικότητα Τραμπ καθώς βλέπουν ότι οι προσπάθειες τους να ρίξουν γέφυρες μπορεί να πέσουν στο κενό. Και την ίδια στιγμή πρέπει να πείθουν τα ακροατήριά τους ότι θα σταθούν στο ύψος των περιστάσεων όταν βλέπουν το Καράκας να βομβαρδίζεται.
Κάτω τα χέρια από τη Βενεζουέλα
Τόσο στη Βενεζουέλα όσο και στα υπόλοιπα κράτη της Λατινικής Αμερικής η εργατική τάξη είναι μεγάλη και έμπειρη στις μάχες. Κυρίως έχει γνωρίσει στο πετσί της τι σημαίνει αμερικανικός ιμπεριαλισμός αλλά και πώς παλεύεται.
Κλειδί είναι και η εργατική τάξη στις ΗΠΑ που ήδη δίνει μάχες ενάντια στον Τραμπ, τον ρατσισμό αλλά και τον πόλεμο.
Προφανώς ο Τραμπ προσπαθεί να αξιοποιήσει την αποικιακού τύπου εκστρατεία στη Βενεζουέλα για να δυναμώσει το μέτωπο και απέναντι στον «εσωτερικό εχθρό», τους μετανάστες από τη Λατινική Αμερική, που τους κατηγορεί ότι αποτελούν «υπαρξιακή απειλή» για τις ΗΠΑ.
Οι μετανάστες, ειδικά από τη Βενεζουέλα, στοχοποιούνται για ανύπαρκτες συνδέσεις με καρτέλ ναρκωτικών, όπως εξάλλου και ο πρόεδρος της χώρας. Ο αυταρχισμός στο εσωτερικό γίνεται πιο εύκολο να δικαιολογηθεί όταν συνδέεται ο «εσωτερικός εχθρός» με τον πόλεμο ενάντια σε έναν τρομοκράτη εξωτερικό εχθρό –ειδικά όταν ο τόπος καταγωγής είναι κοινός.5
Ωστόσο το νέο δόγμα Τραμπ στο εσωτερικό και το εξωτερικό αποδυναμώνει τη θέση του στην κυβέρνηση μπροστά στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026 για τις οποίες δεν κρύβει τον φόβο του.6
Το αντιρατσιστικό κίνημα στις ΗΠΑ μετριέται στα ίσια με την ICE και η αντίσταση στην επίθεση στη Βενεζουέλα μπολιάζεται με το κίνημα αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη και το εργατικό κίνημα. Η δολοφονία της Renee Nicole Good στη Μινεάπολη από την ICE την ώρα που μαζί με άλλους κατοίκους της γειτονιάς της έδιωχνε τους πράκτορες που κυνηγούσαν μετανάστες οδήγησε σε μαζικό ξέσπασμα της οργής στους δρόμους των ΗΠΑ.
Οι Λατιναμερικάνοι στις ΗΠΑ, μετανάστες ή και αμερικανοί πολίτες, ξεπερνούν τα 68 εκατ. και αποτελούν το 20% του συνολικού πληθυσμού. Εάν το Λος Άντζελες εξεγείρεται όταν η ICE κυνηγάει μετανάστες, πώς θα αντιδράσει άραγε αυτός ο κόσμος εάν ο Τραμπ κλιμακώσει τον πόλεμο στη Βενεζουέλα ή αλλού;
Η εκλογή του Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης και η αντίθεσή του στην επίθεση στη Βενεζουέλα οφείλεται σε αυτές τις αντιστάσεις που βαθαίνουν και απλώνονται αντιμετωπίζοντας τις νέες και ολοένα μεγαλύτερες προκλήσεις του προέδρου.
Ακόμα και οι οπαδοί του MAGA παρακολουθούν ζαλισμένοι τις στροφές του ηγέτη τους, που ενώ εμφανίστηκε ως «ειρηνοποιός», απειλεί με διαρκείς πολέμους. Η δυσκολία που έχει ο Τραμπ να πείσει τους Αμερικανούς να ακολουθήσουν το «λυσσασμένο μπουλντόγκ» αποτυπώνεται και σε όλες τις πρόσφατες δημοσκοπήσεις με τη μεγάλη πλειοψηφία να δηλώνει αντίθετη στην επίθεση στη Βενεζουέλα.7
Το κίνημα αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη έχει επιδεινώσει την κρίση του ιμπεριαλισμού και έχει δείξει τον δρόμο για το πώς πρέπει να παλέψουμε. Το σύνθημα «Κάτω τα χέρια από τη Βενεζουέλα» πρέπει να αρχίσει να ακούγεται δυνατά μαζί με το «Λευτεριά στην Παλαιστίνη». Αυτό ισχύει και για την Ευρώπη που δίνει στήριξη στα σχέδια του Τραμπ για τη Βενεζουέλα, όπως τον στήριξε και στη Γάζα.
Στην Ελλάδα ο Μητσοτάκης ως πρώτη διπλωματική ενέργεια το 2019 αναγνώρισε ως μεταβατικό πρόεδρο της Βενεζουέλας τον αποτυχημένο πραξικοπηματία Γκουαϊδό. Τώρα κατάφερε να καταρρίψει κάθε ρεκόρ χυδαιότητας με τη διαβόητη φράση «δεν είναι ώρα να συζητήσουμε τη νομιμότητα αυτών των ενεργειών» για την επίθεση στη Βενεζουέλα.
Ακόμα χειρότερα προσφέρει στις αμερικανικές πετρελαϊκές το δικαίωμα να κάνουν εξορύξεις στην Ελλάδα και την Ελευσίνα για αμερικανική βάση. Μαζί με τον Νετανιάχου απεργάζονται πολεμικά σχέδια στην Ανατολική Μεσόγειο. Το κίνημα στην Ελλάδα έχει ακόμα ένα λόγο να αντισταθεί στα ιμπεριαλιστικά σχέδια αλλά και στη μισητή κυβέρνηση που προσφέρει απλόχερα στήριξη στον Τραμπ.
Σημειώσεις
1. U.S. Energy Information, https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=9651
2. Νίκος Λούντος, Βενεζουέλα: Χρειάζεται εργατική εναλλακτική, ΣΑΚ τεύχος 127, https://socialismfrombelow.gr/article.php?id=1041&issue=127#gsc.tab=0
3. Τζούλη Καλημέρη, Βενεζουέλα: Το νεύμα Τραμπ στις πετρελαϊκές πριν την στρατιωτική παρέμβαση, ot.gr, https://www.ot.gr/2026/01/06/diethni/venezoula-to-neyma-tramp-stis-petrelaikes-prin-tin-stratiotiki-paremvasi/
4. Sindicato Nacional de Trabajadores de la Universidad Central de Venezuela, aporrea.org, https://www.aporrea.org/actualidad/a348416.html
5. Ben Burgis, «Trump’s Cynical Venezuela Saber-Rattling», Jacobin, https://jacobin.com/2025/12/trump-venezuela-drug-war-terrorism
6. Τραμπ στους Ρεπουμπλικανούς: Αν δεν κερδίσουμε τις ενδιάμεσες εκλογές, θα με παραπέμψουν σε δίκη, in.gr, https://www.in.gr/2026/01/06/world/tramp-stous-repoumplikanous-den-kerdisoume-tis-endiameses-ekloges-tha-parapempsoun-se-diki/
7. ΗΠΑ – δημοσκόπηση / Μόλις ένας στους τρεις στηρίζει την επέμβαση στη Βενεζουέλα, tvxs.gr, https://tvxs.gr/news/ellada/ipa-dimoskopisi-molis-enas-stoys-treis-stirizei-tin-epemvasi-sti-venezoyela/