Πανό της Κίνησης για την Απεργιακή 8 Μάρτη στο συλλαλητήριο για τα Τέμπη, 28 Φλεβάρη 2026
Η Λίλιαν Μπουρίτη γράφει για την πάλη των γυναικών ενάντια στο σύστημα της πιο άγριας εκμετάλλευσης και καταπίεσης.
Η φετινή 8 Μάρτη είναι πρώτα από όλα αφιερωμένη στις πέντε νεκρές εργάτριες στο εργοστάσιο Βιολάντα που έχασαν τη ζωή τους στο βωμό του κέρδους. Το εργοστάσιο ήταν χτισμένο πάνω σε μια βόμβα από προπάνιο, αλλά τα αφεντικά αγνοούσαν τις καταγγελίες των εργαζόμενων. Μπορούσαν να μεθοδεύουν αυτό το έγκλημα με τις πλάτες της Νέας Δημοκρατίας, χάρη στους στενούς δεσμούς της οικογένειας των αφεντικών με το κυβερνητικό κόμμα, με τον πρώην Περιφερειάρχη Αγοραστό και τον υπουργό Παπαστεργίου που σαν μηχανικός υπέγραφε τις «μελέτες». Η κυβέρνηση του Μητσοτάκη είναι συνένοχη και σε αυτό το έγκλημα.
Είναι ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς αυτο το σύστημα σκοτώνει τις γυναίκες της εργατικής τάξης. Και με τις συνθήκες εργασίας, αλλά και με τις συνθήκες συνολικά της ζωής που επιβάλλει στις εργάτριες με τις περικοπές και τις ιδιωτικοποιήσεις. Η μετακύλιση της φροντίδας των παιδιών και των ηλικιωμένων ολοένα και περισσότερο στη σφαίρα του ιδιωτικού, δηλαδή στις πλάτες της εργατικής οικογένειας και συγκεκριμένα στις γυναίκες, φτάνει σε τέτοιο σημείο που προσπαθούν να μας πείσουν ότι το να δουλεύουν οι γυναίκες νυχτερινή βάρδια είναι ο μόνος τρόπος για να φροντίζουν τα παιδιά τους,
Οι πέντε εργάτριες που βρήκαν τραγικό θάνατο ήταν πέντε μητέρες που κάνανε την «επιλογή» να δουλεύουν στη νυχτερινή βάρδια. Η «Βιολάντα» ήταν γεμάτη από τέτοιες εργάτριες. Μία αναγκαστική «επιλογή» για να μπορούν να τα «βγάλουν πέρα», για να μπορούν την ημέρα να φροντίζουν τα παιδιά και τους ηλικιωμένους στην οικογένειά τους. Γιατί το σύστημα και η κυβέρνηση έχει διαλύσει κάθε είδος κρατικής πρόνοιας αναγκάζοντας έτσι τις γυναίκες της τάξης μας να κουβαλάνε όλο το βάρος της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης. Η εργατική τάξη είχε κατακτήσει το δικαίωμα των γυναικών να απαγορεύεται να δουλεύουν βραδινές βάρδιες, Αλλά η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ήρθε να ξηλώσει ό,τι είχε απομείνει από τις κατακτήσεις προωθώντας τις «ευέλικτες» εργασιακές σχέσεις.
Τα σωματεία και η εργατική τάξη είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να δώσει τη μάχη ενάντια στην εκμεταλλευση των εργοδοτών, αλλά και ενάντια στην καταπίεση των γυναικών.
«Αν υπήρχε Σωματείο θα ανάγκαζε την εργοδοσία να κλείσει το εργοστάσιο για να γίνει έλεγχος. Αλλά σωματείο δεν υπήρχε όχι γιατί δεν θέλανε οι εργαζόμενοι αλλά γιατί το απαγόρευε, με “ποινή απόλυσης”, ο Τζιωρτζιώτης. Όταν οι καταγγελίες φτάσανε στο Σωματείο Ιδιωτικών Υπαλλήλων Τρικάλων και στο Εργατικό Κέντρο Τρικάλων, η εργοδοσία καλούσε την αστυνομία για να μην αφήσουν τους συνδικαλιστές να μπουν μέσα στο εργοστάσιο».1 Την Τρίτη 3 Φλεβάρη ήρθε η πρώτη απάντηση με τη πανελλαδική απεργία στον κλάδο Γάλακτος-Τροφίμων-Ποτών. Σε έναν κλάδο γεμάτο «Βιολάντες» η απεργιακή 8 Μάρτη την παγκόσμια μέρα των γυναικών έχει φέτος ξεχωριστή σημασία.
Όμως η σημασία της 8 Μάρτη δεν αφορα μόνο την Ελλάδα. «Είναι μια μέρα αφιερωμένη στη Ρενέ Γκουντ και τον Άλεξ Πρέτι που δολοφονήθηκαν από τη ρατσιστική αστυνομία ICE του Τραμπ στη Μινεσότα την ώρα που προσπαθούσαν να σώσουν μετανάστριες από τις επιθέσεις των μπάτσων. Τα εκατομμύρια των διαδηλωτών σε όλες τις ΗΠΑ ξαναπιάνουν το νήμα από το κίνημα Black Lives Matter αλλά και από το #metoo».2 Ο ξεσηκωμός στη Μινεσότα, η απεργία στις 23 Γενάρη και οι εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές ανάγκασαν τον Τραμπ να δηλώσει ότι θα αποσύρει τους μπάτσους του ICE από τη Μινεσότα.3
Την ίδια ώρα όμως που η Αμερική συγκλονίζεται από τις κινητοποιήσεις ενάντια στην ICE, συγκλονίζεται διπλά και από τις νέες αποκαλύψεις γύρω από το σκάνδαλο Επστάιν. Στα εκατοντάδες έγγραφα που αναγκάστηκε να δώσει στη δημοσιότητα το υπουργείο Δικαιοσύνης εμφανίζεται το όνομα του Τραμπ χιλιάδες φορές. Όσο κι αν προσπαθούν να τον βγάλουν λάδι, ο Τραμπ που έχει εξαπολύσει επίθεση στην εργατική τάξη, στις γυναίκες, στις μετανάστριες, στα ΛΟΑΤΚΙ και στις τρανς περνάει τεράστια κρίση μόλις ένα χρόνο μετά την εκλογή του.
Σκάνδαλο Επστάιν
Ο Επστάιν, που πέθανε στη φυλακή το 2019 «είναι ένας παιδοβιαστής» γράφει η Judy Cox στην εφημερίδα Socialist Worker. «Εμπορευόταν την πρόσβαση στα σώματα νεαρών γυναικών σε πλούσιους, ισχυρούς άνδρες. Αυτοχαρακτηριζόταν “συλλέκτης ανθρώπων”. Στη συλλογή του βρίσκονταν πρωθυπουργοί, πρίγκηπες και δισεκατομμυριούχοι. Όταν πέθανε στη φυλακή η προσωπική του περιουσία εξακολουθούσε να ξεπερνά τις 440 εκατομμύρια λίρες» (περίπου μισό δισεκατομμύριο ευρώ με τις σημερινές ισοτιμίες).4
Τα αρχεία του Τζέφρι Επστάιν δείχνουν με τον πιο ωμό τρόπο ότι οι διακρίσεις κατά των γυναικών, οι βιασμοί και οι σεξουαλικές παρενοχλήσεις δεν οφείλονται στην πατριαρχία, αλλά στον ίδιο τον καπιταλισμό, σε αυτό το σάπιο σύστημα που δείχνει το πιο σιχαμένο του πρόσωπο μέσα στην κρίση. Όπως γράφει ο Αλεξ Καλλίνικος :
«Υπάρχει ένα παλιό βιβλίο του Γερμανού ιστορικού Joachim Fest με τίτλο “Το πρόσωπο του Τρίτου Ράιχ”. Πρόκειται για μια σειρά πορτρέτων ναζιστών ηγετών. Λοιπόν, τα αρχεία του Τζέφρι Επστάιν αποκάλυψαν το πρόσωπο της παγκόσμιας άρχουσας τάξης στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού.
Φυσικά, στο επίκεντρο των γεγονότων βρίσκεται ο φρικτός βιασμός και η εμπορία αμέτρητων παιδιών και νεαρών γυναικών από τον Έπσταϊν και τους κολλητούς του. Αλλά αυτό το έγκλημα έχει αφήσει ανεξίτηλο το στίγμα στους πλούσιους και ισχυρούς της εποχής μας».
Ο Επστάιν ξεκίνησε από την Bearn Sterns,5 την τράπεζα που κατέρρευσε το 2008 και εξαγοράστηκε από την JPMorgan Chase, λίγους μήνες πριν τη χρεοκοπία της Lehman Brothers τον Σεπτέμβριο του 2008, που πυροδότησε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Και παρέμεινε πολύ ενεργός μέχρι τον ύποπτο θάνατό του στη φυλακή, πριν από κάτι παραπάνω από έξι χρόνια. Μεταξύ των συνομιλητών του ήταν μεγαλοεπιχειρηματίες της τεχνολογίας, όπως ο Έλον Μασκ και ο Πίτερ Τιλ, καθώς και ο ιδρυτής του MAGA, Στιβ Μπάνον –σημαντικοί παράγοντες που κινούν τα νήματα της εξουσίας.
Ο νεοφιλελευθερισμός ενίσχυσε την εγγενή τάση του καπιταλισμού να μετατρέπει τα πάντα σε εμπορεύματα που μπορούν να αγοραστούν και να πωληθούν. Το δίκτυο του Επστάιν λειτουργούσε πάνω σε αυτήν την αρχή. Εμπορευόταν: Τα σώματα των θυμάτων του. Χρήματα. Συμβουλές για το πώς να κερδίσεις περισσότερα από αυτά. Συμβουλές για τις προσωπικές σχέσεις. Πληροφορίες. Διαμονές στο Little St James, το νησί του στην Καραϊβική και στα πολυάριθμα διαμερίσματά του. Προσωπικές χάρες όπως η εισαγωγή ενός παιδιού σε ένα κορυφαίο πανεπιστήμιο...
Όλα μετατρέπονταν σε εμπορεύματα που ανταλλάσσονταν με στόχο την αύξηση του προσωπικού πλούτου και της εξουσίας του. Οι Financial Times, που έχουν την καλύτερη κάλυψη του σκανδάλου, το αποκαλούν «κοινωνικό σχέδιο Ponzi». «Σχέδιο Ponzi» ονομάζεται μια επενδυτική απάτη όπου τα χρήματα που επενδύεις πηγαίνουν για να πληρώσουν τα κέρδη των προηγούμενων επενδυτών. Έτσι, ο Επστάιν μπόρεσε να μετατρέψει τις «σχέσεις του σε πηγή χρημάτων, πληροφοριών και περαιτέρω σχέσεων».
Αυτό το δίκτυο είχε αντίκτυπο στα ψηλά πατώματα της πολιτικής. Η αλληλογραφία του Πίτερ Μάντελσον (σ.τ.μ. ο διορισμένος από τον Στάρμερ μέχρι πρότινος βρετανός πρεσβευτής στις ΗΠΑ) με τον Επστάιν δείχνει ότι διέρρευσε εμπιστευτικές πληροφορίες όταν ήταν υπουργός Επιχειρήσεων και Εμπορίου το 2008-10, στο αποκορύφωμα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Το κίνητρο του Μάντελσον ήταν να εξασφαλίσει ότι θα γινόταν (για να δανειστώ τη δική του φράση) «πλούσιος μέχρι αηδίας» μετά την αποχώρησή του από το αξίωμα.
Το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα του τι σήμαινε αυτό συνέβη τον Απρίλιο του 2010. Ο Μάντελσον συναντήθηκε με τον Λάρι Σάμμερς, τον τότε επικεφαλής οικονομικό σύμβουλο του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα. Οι Financial Times αποκαλύπτουν ότι είχε προηγηθεί ενημέρωσή του από τον Επστάιν και έναν άλλο από τους κολλητούς του, τον Τζες Στέιλι, τότε ανώτερο στέλεχος της γιγαντιαίας τράπεζας JPMorgan και μετέπειτα διευθυντή της Barclays. Ήθελαν ο Μάντελσον να ασκήσει πιέσεις κατά του προτεινόμενου «Κανόνα Βόλκερ», ο οποίος αποσκοπούσε στη μείωση των κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων των τραπεζών.
Η JPMorgan έκανε έντονη εκστρατεία κατά του «Κανόνα Bόλκερ». Ο Μάντελσον ήλπιζε ότι, κερδίζοντας την εύνοια της JPMorgan, θα προωθούσε την καριέρα του όταν θα έπαυε να είναι υπουργός. Η αιμομικτική φύση αυτών των συναλλαγών αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ο ίδιος ο Σάμμερς ήταν φίλος του Επστάιν. Όπως ο Μάντελσον, έτσι και ο Στέιλι, έπεσε σε δυσμένεια όταν αποκαλύφθηκε η σχέση του με τον Έπσταϊν.
Η ίδια νοοτροπία του να κερδίζεις από τα πάντα, ακόμα και από την κακοποίηση παιδιών, επέζησε μετά την πτώση τους.6
Τα αρχεία Επστάιν μας δείχνουν με τον πιο φρικαλέο τρόπο το χυδαίο πρόσωπο της άρχουσας τάξης, ότι όλα για αυτούς είναι μπίζνες και κέρδη και ότι εκεί βρίσκεται η ρίζα της σεξιστικής καταπίεσης Από την άλλη μας θυμίζουν όμως ότι το κίνημα έχει δώσει και εξακολουθεί να δίνει πολύ μεγάλες μάχες ενάντια στους πλούσιους βιαστές.
Κίνημα Γυναικών
Το κίνημα Μetoo στις ΗΠΑ ξεκίνησε το 2006 όταν η Αμερικανίδα ακτιβίστρια Ταράνα Μπερκ, που είχε κι η ίδια κακοποιηθεί σεξουαλικά, ήρθε σε επαφή με νέες, φτωχές, μαύρες γυναικες, κυρίως έφηβες κι άρχιζαν να της αποκαλύπτουν τις εμπειρίες των βιασμών τους και των σεξουαλικών παρενοχλήσεων που είχαν υποστεί. Το MeToo είχε σκοπό να υπενθυμίσει στα θύματα σεξουαλικής βίας ότι δεν ήταν μόνα. Υπήρχε μια κοινότητα ανθρώπων στους οποίους μπορούσαν να απευθυνθούν για βοήθεια και αλληλεγγύη. Μπορούσαν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους και να διαμαρτυρηθούν δημόσια και άρχισαν να χρησιμοποιούν τη φράση «Me Too».7
Από αυτές τις γυναίκες ξεκίνησε το Μetoo κι έφτασε καποια χρόνια αργότερα, το 2017 να πάρει τεράστιες διαστάσεις, όταν γνωστές γυναίκες ηθοποιοί στο Χόλιγουντ βγήκαν και κατήγγειλαν τον πανίσχυρο παραγωγό Γουαϊνστάιν κι άνοιξαν οι ασκοί του αιόλου για τις απανωτές ιστορίες σεξουαλικών παρενοχλήσεων, όχι μόνο στο Χόλιγουντ, αλλά σε όλους τους εργατικούς χώρους. Τα συλλαλητήρια το 2017 ενάντια στις σεξιστικές δηλώσεις του Τραμπ ήταν καθοριστικά. Έδωσαν το θάρρος να ξεκινήσουν μια σειρά αποκαλύψεις για βιασμούς και σεξουαλικές παρενοχλήσεις στους χωρους δουλειάς, στην οικογένεια, στο δρόμο, παντού. Το κίνημα αυτό απλώθηκε σε όλον τον πλανήτη και συνδέθηκε με τους αγώνες των συνδικάτων και των γυναικών για μαζικές προσλήψεις, για να σταματήσει η διάλυση του κράτους πρόνοιας και οι ιδιωτικοποιήσεις.
Στην Ελλάδα, το κίνημα για την απελευθέρωση των γυναικών συνδέθηκε με τα συνδικάτα. Από το 2019 και μετά, η δύναμη του εργατικού κινήματος και πάνω από όλα των γυναικών της εργατικής τάξης οδήγησε στο να καταφέρουμε η 8 Μάρτη να είναι μέρα απεργιακή. Η οργή μετατράπηκε σε δράση. Με πρωτοβουλία της Κίνησης για την Απεργιακή 8 Μάρτη άρχισαν να οργανώνονται συζητήσεις που έδωσαν τη δυνατότητα σε γυναίκες από πολλούς χώρους να φέρουν στην επιφάνεια την έκταση των σεξιστικών επιθέσεων με πρωταγωνιστές θιασάρχες και διευθυντές, προϊσταμένους και υπουργικά στελέχη, κομματάρχες της ΝΔ, όπως η περίπτωση του παιδοβιαστή Μίχου. Παράλληλα με όλες τις επιθέσεις της ΝΔ που ποτέ δεν έκρυψε ότι ειναι το κόμμα του “πατρίς, θρησκεία, οικογένεια”, έχει αρχίσει να μπαίνει σε αμφισβήτηση το δικαίωμα των γυναικών για ελεύθερες και δωρεάν εκτρώσεις. Η φετινή 8 Μάρτη είναι αφιερωμένη και στις γυναίκες που πάλεψαν και κέρδισαν παντού και στην Ελλάδα το δικαίωμα στην έκτρωση.
Μάης '68 και Μεταπολίτευση
Οι αγώνες του 1960 και ιδιαίτερα ο Μάης του '68 άλλαξαν τη ζωή των γυναικών ριζικά. Γυναίκες, που δεν μπορούσαν να ανεχτούν το σπίτι-παιδιά-δουλειά και πάλι πίσω, ξεσηκώθηκαν και διεκδίκησαν να μπει τέρμα στις διακρίσεις. Έδωσαν μάχες σε όλους τους τομείς. Για ίσους μισθούς, για το δικαίωμα να αποφασίζουν οι ίδιες αν θα κάνουν παιδιά ή όχι. Για την αντισύλληψη, για την έκτρωση. Για το ελεύθερο διαζύγιο, αλλά και τη διεκδίκηση από το κράτος να αναλάβει τα βάρη για το μεγάλωμα των παιδιών. Σε μια σειρά από χώρες αναγκάστηκαν οι κυβερνήσεις να υποχωρήσουν, κάτω από τη δύναμη του κινήματος του Μαη του '68, των αγώνων της εργατικής τάξης και των γυναικών. Στην Ιταλία κέρδισαν το δικαίωμα στο διαζύγιο και την εκτρωση το 1971. Στην Ελλάδα όπως γράφει η Ίρις Αυδή-Καλκάνη, γνωστή για το βιβλίο της για τις πρώτες απεργίες των εργατριών στον Πειραιά, σε παλιότερο τεύχος του περιοδικού Σοσιαλισμός από τα Κάτω:
«O Μάης του ‘68 έφτασε στην ελληνική κοινωνία όταν εμείς εδώ είχαμε δικτατορία. Ήταν μία εποχή που η ελληνική κοινωνία ήταν απομονωμένη από την υπόλοιπη Ευρώπη, που άλλα πράγματα πολύ σημαντικά αφορούσαν τους ανθρώπους, που σε μένα ήρθε απλώς ο απόηχος ότι υπήρχε ένα σύνθημα από μία επανάσταση που έγινε, ένα κίνημα που έγινε τον Μάη του ΄68, που έλεγε: “Υπάρχει ένας άνθρωπος που είναι πιο άγνωστος από τον Άγνωστο Στρατιώτη, η γυναίκα του’”. Η πρώτη μεγάλη ανατροπή στην θέση της γυναίκας ήρθε όταν έγινε η τροποποίηση του Οικογενειακού Δικαίου το 1983. Έπαψε να ισχύει η πατρική εξουσία, άρχισαν να μπορούν οι σύζυγοι να είναι ισότιμοι και η γυναίκα να κρατάει το δικό της επώνυμο μετά το γάμο. H ισότητα στην εργασία δεν έγινε το ίδιο εύκολα διότι είχε οικονομικό κόστος».8
Το 1983 στην Ελλάδα πραγματοποιείται ένας εντυπωσιακός αγώνας για τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων στη χώρα με πρωτοβουλία της Αυτόνομης Κίνησης Γυναικών. Μία ομάδα 500 γυναικών υπέγραψαν ότι είχαν κάνει μία ή περισσότερες εκτρώσεις, παρά την αντίθετη νομοθεσία. Από αυτές, 7 κλήθηκαν σε ανάκριση, γεγονός που οδήγησε σε διαμαρτυρία στα Προπύλαια με τα συνθήματα: «Έξω οι νόμοι από το κορμί μας» και «Όλες είμαστε παράνομες». Οι γυναίκες στην Ελλάδα κέρδισαν το δικαίωμα στην έκτρωση το 1986.
Σαράντα χρόνια μετά κυκλοφόρησε άρθρο που αποκαλύπτει ότι 46 νοσοκομεία, έξω από τα αστικά κέντρα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, αρνούνται να κάνουν εκτρώσεις. Συμφωνα με την έρευνα :
«Από την Αλεξανδρούπολη ως την Κρήτη και από την Ρόδο μέχρι την Κέρκυρα, επικοινώνησα με κάθε γενικό νοσοκομείο –μόνο 3 δεν ανταποκρίθηκαν σε πολλαπλά τηλεφωνήματα. Από τη γραμματεία στα εξωτερικά ιατρεία, και από εκεί στις μαίες και τον διευθυντή της μαιευτικής κλινικής, μετά από αλλεπάλληλες παραπομπές, πήρα απάντηση από 80 νοσοκομεία για το αν πραγματοποιούν τεχνητή διακοπή κύησης.
Τα 46 από αυτά (57,5%) δήλωσαν πως δεν κάνουν αμβλώσεις, 27 νοσοκομεία (33,7%) ανταποκρίθηκαν θετικά και 7 νοσοκομεία (8,7%) απέφυγαν να απαντήσουν με “ναι” ή “οχι”, οπότε καταγράφηκαν στα “ίσως”, αφού άφησαν το ερώτημα ανοιχτό. Η αποφυγή ευθείας απάντησης, βέβαια, δύσκολα μπορεί να εκληφθεί ως ουδέτερη. Μια ιατρική πράξη διενεργείται βάσει συγκεκριμένου πρωτοκόλλου, άρα όταν δεν παρέχονται πληροφορίες για τα επόμενα βήματα ή τη διαθεσιμότητα ραντεβού, η ασάφεια λειτουργεί, στην πράξη, αποτρεπτικά. Επομένως, μόνο 3 στα 10 δημόσια νοσοκομεία στην Ελλάδα δήλωσαν στο NEWS 24/7 ότι πραγματοποιούν αμβλώσεις».9
Με λίγα λόγια στην πράξη κάνουν τις εκτρώσεις παράνομες μετά απο 40 χρόνια. Αυτό είναι το αποτέλεσμα των περικοπών και της διάλυσης της δημόσιας υγείας, της διάλυσης γυναικολογικών τμημάτων και των διοικητών των νοσοκομείων που είναι αντιδραστικά καθάρματα.
Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία έρευνας στην ΕΕ, το 30,8% των γυναικών δηλώνουν ότι έχουν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας, ποσοστό που φτάνει στο συγκλονιστικό 41,6% στις γυναίκες μεταξύ 18 και 29 ετών. Για την Ελλάδα τα στοιχεία δείχνουν ότι βρίσκεται στις χειρότερες θέσεις ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ.
Οι γυναίκες στην ΕΕ κερδίζουν 12% λιγότερα ανά ώρα από τους άνδρες. Ωστόσο, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων ανεβαίνει στο 36,7%, καθώς οι γυναίκες απασχολούνται περισσότερο σε θέσεις με «ευέλικτες συνθήκες». Είναι ο βασικός λόγος που οι συντάξεις των γυναικών είναι κατά 28,3% χαμηλότερες από αυτές των ανδρών, η “ευέλικτη εργασία” υπονομεύει, πετσοκόβει και τα ένσημα και τη σύνταξη.
Φτώχεια και βία
Για πολλές γυναίκες, η σχέση μεταξύ βίας και φτώχειας είναι άμεση. Όσες διαθέτουν λιγότερους πόρους έχουν λιγότερες δυνατότητες να εγκαταλείψουν τους βίαιους συντρόφους τους, ενώ όσες το κάνουν καταλήγουν συχνά σε επισφαλείς εργασίες ή σε μακροχρόνια οικονομική αστάθεια. Σε αυτό προστίθεται το χρόνιο έλλειμμα φροντίδας. Οι γυναίκες εκτελούν περισσότερες από 20 ώρες μη αμειβόμενης εργασίας φροντίδας την εβδομάδα σε σχέση με τους άνδρες και είναι τρεις φορές πιο πιθανό να εργάζονται με μερική απασχόληση (29% έναντι 8%).10
Σε ποιες πέφτουν τα βάρη με κάθε νέα περικοπή των κοινωνικών υπηρεσιών; Η διάλυση του ΕΣΥ, η επίθεση στα δημόσια σχολεία, η ακρίβεια στα τρόφιμα και στη στέγη μεταφράζονται σε αφόρητες πιέσεις πάνω στις γυναίκες της τάξης μας. Η εργατική οικογένεια στον καπιταλισμό είναι θεσμός που εξασφαλίζει στο σύστημα την αναπαραγωγή της εργατικής τάξης και εκεί βρίσκεται η ρίζα της καταπίεσης των γυναικών.
Σκοτώνουν γυναίκες στη Βιολάντα , σκοτώνουν γυναίκες στην Παλαιστίνη, βιάζουν και δολοφονούν γυναίκες για να μην μαρτυρήσουν για τα κυκλώματα των πλούσιων βιαστών. Αυτό σημαίνει σύστημα και κυβέρνηση δολοφόνων, σεξιστών. Έχουμε τη δύναμη να τους ανατρέψουμε. Δεν θα αφήσουμε να διασπάσουν τη δύναμη της τάξης μας. Ενωμένες, -οι, -α όλες οι εργάτριες γυναίκες, LGBTQ τρανς, προσφύγισσες και μετανάστριες μαζί με τους άντρες της τάξης μας , συνδέοντας τους αγώνες για την Απελευθέρωση των Γυναικών και για την ανατροπή του συστήματος της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης.
O Mαρξ έγραφε στην «Αγία Οικογένεια» ότι η αλλαγή σε κάθε ιστορική περίοδο καθορίζεται από την πρόοδο της γυναικείας απελευθέρωσης, με αυτό το κριτήριο μπορεί να μετρηθεί πόσο έχει προχωρήσει η συγκεκριμένη κοινωνία.11 Η δύναμη του γυναικείου κινήματος δεν ήταν η ιδιαιτερότητα του, αλλά η σύγκρουση με ένα σύστημα που είχε ξεσηκώσει τη νεολαία και την εργατική τάξη. Το κέρδος και όχι οι άντρες βρίσκεται στο κέντρο της γυναικείας καταπίεσης. Μάλιστα εκεί που οι γυναικείες οργανωσεις συνδέθηκαν με τους αγώνες των εργατών, εκεί οι κατακτήσεις ήταν περισσότερες και η διάρκεια τους μεγαλύτερη. Αυτό συνέβηκε σε κάθε επαναστατική περίοδο, το 1936, στην Αντίσταση, στο Μάη του '68 και πάνω από όλα στη Ρωσία το 1917.
Επαναστατικός δρόμος
Εμπνεόμαστε από τις γυναίκες της Πετρούπολης που το 1917 μπήκαν μπροστά και έκαναν την 8 Μάρτη αφετηρία της νικηφόρας επανάστασης στη Ρωσία. Έτσι ξεκίνησε η επανάσταση, που στην αρχή έριξε τον Τσάρο και φτάσαμε στον Οκτώβρη του 1917 που πέρασε όλη η εξουσία στα Σοβιέτ. Η νίκη της εργατικής επανάστασης στη Ρωσία τον Οκτώβρη του 1917 σήμαινε άλματα για την απελευθέρωση των γυναικών, άλματα που έγιναν συνειδητά.
Ο Λένιν είχε διακηρύξει ότι «κάθε μαγείρισσα μπορεί να κυβερνάει». Ο Τρότσκι έλεγε ότι η επανάσταση δεν αξίζει το όνομα της αν δεν βοηθήσει τη γυναίκα που είναι διπλά και τριπλά σκλαβωμένη στο παρελθόν να βγει στο δρόμο προς την ατομική και κοινωνική χειραφέτηση με όλη τη δύναμη της και όλα τα μέσα που διαθέτει.
Η κατάργηση της νυχτερινής εργασίας για τις γυναίκες ήταν αίτημα της Παρισινής Κομμούνας και το υλοποίησε η εργατική εξουσία. Μέσα στον πρώτο χρόνο μετά την επανάσταση του Οκτώβρη, τα διατάγματα που αφορούσαν τις γυναίκες, καθιέρωσαν τα πλήρη δικαιώματα στην ψήφο, κατάργησαν την εξουσία του επικεφαλής της οικογένειας, κατάργησαν το δικαίωμα στην κληρονομιά, καθιέρωσαν το διαζύγιο και το αστικό δίκαιο που μετέτρεπε το γάμο σε εθελοντική σχέση, κατάργησαν τις διακρίσεις ανάμεσα σε νόμιμα και εξώγαμα παιδιά, καθιέρωσαν την ίση αμοιβή, ίσα εργασιακά δικαιώματα και πληρωμένη άδεια μητρότητας. Έσβησαν από τον ποινικό κώδικα τις διατάξεις περί μοιχείας, αιμομιξίας και ομοφυλοφιλίας. Το 1920 καθιερώθηκε η δωρεάν έκτρωση για όποια το επιθυμούσε, κάτι που δεν υπήρχε πουθενά στον κόσμο.
Τέσσερις μέρες μετά την επανάσταση, εκδόθηκε το διάταγμα για το 8ωρο και επέβαλε απαγόρευση στο να εργάζονται οι γυναίκες περισσότερο. Περιείχε επίσης ρυθμίσεις για την προστασία των γυναικών και των ανήλικων, απαγορεύοντας την απασχόληση σε βαριά και ανθυγιεινή εργασία και στις υπόγειες στοές. Η νυχτερινή εργασία απαγορεύτηκε για τις γυναίκες και μπήκαν περιορισμοί στις υπερωρίες.
Οι Μπολσεβίκοι ήξεραν ότι για να μπορέσουν οι γυναίκες να παίξουν ρόλο στη δημιουργία της νέας κοινωνίας έπρεπε να χτυπηθούν οι υλικές συνθήκες που οδηγούσαν στην καταπίεση. Ο Τρότσκι περιγράφει πολύ καλά αυτή την ανάγκη: «Η οικογένεια από ένα κλειστό σύστημα μικροεπιχείρησης χρειάζεται να αντικατασταθεί σύμφωνα με τα πλάνα από παιδικούς σταθμούς, από νηπιαγωγεία, από σχολεία, κοινωνικά μαγειρεία, κοινωνικά πλυντήρια, σταθμούς πρώτων βοηθειών, νοσοκομεία, σανατόρια, αθλητικούς συλλόγους και οργανώσεις, κινηματογράφους, θέατρα κλπ...Κοινώς πέρασμα όλων των φροντίδων που μέχρι τότε γίνονταν μέσα στην οικογένεια σε θεσμούς και ιδρύματα της σοσιαλιστικής κοινωνίας».11
Η σοσιαλιστική επανάσταση είναι ο τρόπος για να απαλλαγούμε όχι μόνο από την εκμετάλλευση, αλλά και από την καταπίεση αυτού του βάρβαρου συστήματος. Για τις γυναίκες που παλεύουν σήμερα για ισότητα, ενάντια στις διακρίσεις και τις σεξουαλικές επιθέσεις υπάρχει ένα νήμα που τις δένει με την απελευθερωτική έφοδο της Ρώσικης Επανάστασης, με τις κατακτήσεις του ΄68 με τους σημερινούς αγώνες στους χώρους δουλειάς ενάντια στους δολοφόνους. Από την Αθήνα μέχρι τη Μινεσότα, οι γυναίκες έχουν τη δύναμη να ξεσηκώσουν όλη την εργατική τάξη και να ανοίξουν το δρόμο για την πραγματική απελευθέρωση από την καταπίεση και από το σύστημα των βιαστών-εκβιαστών-καπιταλιστών.
Σημειώσεις
1. Γιώργος Ράγκος, Έγκλημα στα Τρίκαλα. Κερδοσκοπιή δολοφονία , Εργατική Αλληλεγγή 1708, 4 Φλεβάρη 2026 https://ergatiki.gr/article.php?id=37729&issue=1708
2. Κίνηση για την Απεργιακή 8 Μάρτη, 8 Μάρτη - Πάλη για την απελευθέρωση των Γυναικών - Πάλη ενάντια στο σύστημα των πλούσιων βιαστών, Εργατική Αλληλεγγύη 1708, 4 Φλεβάρη 2026 https://ergatiki.gr/article.php?id=37727&issue=1708
3. Socialist Worker, issue 2992, 12 February 2026 https://socialistworker.co.uk/anti-racism/trump-forced-to-reatreat-from-minneapolis-resistance-works/
4. Σωτήρης Κοντογιάννης, Το σκάνδαλο “Επστάιν” Εργατική Αλληλεγγυη 1708 , 4 Φλεβάρη 2026 https://ergatiki.gr/article.php?id=37760&issue=1708
5. The New York Times, What to know about the origins of Jeffrey Epstein wealth, 16 December 2025 https://www.nytimes.com/2025/12/16/magazine/jeffrey-epstein-wealth-origins-investigation-takeaways.html
6. 'Άλεξ Καλλίνικος, Εργατική Αλληλεγγύη 1709, 11 Φλεβάρη 2026 https://ergatiki.gr/article.php?id=37763&issue=1709
7. Kadish Morris, Tatianna Burke: if it weren't for Black women, Iwoud not have made it, The Guardian https://www.theguardian.com/us-news/2020/nov/15/tarana-burke-if-it-werent-for-black-women-i-would-not-have-made-it
8. Ίρις Αυδή- Καλκάνη, H απελευθέρωση των γυναικών - Aπό τον Mάη του ‘68 στο Aσφαλιστικό, Σοσιαλισμός από τα κάτω Νο 69 https://socialismfrombelow.gr/article.php?id=653#gsc.tab=0
9. Ευτυχία Σουφλέρη, Αμβλώσεις. 46 δημόσια νοσοκομεία αρνούνται στις γυναίκες τη διακοπη κύησης, news 247, 15 Φεβρουαρίου 2026 https://www.news247.gr/magazine/reportage/amvloseis-46-dimosia-nosokomeia-arnountai-stis-ginaikes-ti-diakopi-kiisis/
10. Νεκτάριος Δαργάκης, Τα στοιχεία για τη βία κατά των γυναικών σε Ελλάδα και Ευρώπη- Η ανισότητα των φύλων ξεκινάει από την οικονομία, /www.in.gr/2025/11/26/world/ta-stoixeia-gia-ti-via-kata-ton-gynaikon-se-ellada-kai-eyropi-anisotita-ton-fylon-ksekina-apo-tin-oikonomia/
11. Μαρία Στύλλου, Ενάντια στο σεξισμό, ενάντια στο σύστημα, Σοσιαλισμός από τα κάτω Νο 145 https://socialismfrombelow.gr/article.php?id=1288&issue=145#gsc.tab=0