Διαδήλωση στις ΗΠΑ ενάντια στον πόλεμο στο Βιετνάμ. «Οι γυναίκες του Βιετνάμ είναι αδερφές μας»
Από τις Γυναίκες της Πετρούπολης και την Κλάρα Τσέτκιν ως τον πόλεμο του Βιετνάμ και της Γυναίκες του Μάη 1968, η Κατερίνα Θωίδου θυμίζει την πολύτιμη ιστορία του κινήματος για την απελευθέρωση των Γυναικών.
Τη φετινή 8 Μάρτη η φρίκη του πολέμου που άπλωσαν Τραμπ και Νετανιάχου στο Ιράν και ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, μετρούσε ήδη μία εβδομάδα. Ο αγωνιστικός εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας των Γυναικών ξαναέπιασε το νήμα των καλύτερων αντιπολεμικών παραδόσεων του γυναικείου κινήματος, μετατρέποντας αυτή τη μέρα, σε αφετηρία αντίστασης στο νέο ιμπεριαλιστικό πόλεμο και συνδέοντας την πάλη ενάντια στις σεξιστικές διακρίσεις σε βάρος των γυναικών με την πάλη για μια κοινωνία απαλλαγμένη από πολέμους και εκμετάλλευση.
Το Σαββατοκύριακο 7 και 8 Μάρτη αντιπολεμικά συλλαλητήρια έγιναν σε όλο τον κόσμο. Στο Ισπανικό κράτος, χιλιάδες γυναίκες βγήκαν στους δρόμους των μεγάλων πόλεων για να ζητήσουν το τέλος του πολέμου. Στην Ιταλία σε πάνω από 50 πόλεις χιλιάδες διαδήλωσαν ενάντια στον σεξισμό και τον πόλεμο. Στη Μανίλα στις Φιλιππίνες οι διαδηλωτές/ριες συγκρούστηκαν με την αστυνομία έξω από την αμερικανική πρεσβεία. Στις ΗΠΑ, στην Ουάσιγκτον, το Ντιτρόιτ και άλλες πόλεις χιλιάδες βγήκαν στους δρόμους κρατώντας ιρανικές, λιβανέζικες και παλαιστινιακές σημαίες και πλακάτ με τα συνθήματα «Το Ιράν δεν είναι εχθρός μας». Στο Λονδίνο, δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές έδειξαν την αντίθεσή τους στη δολοφονική επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν και την υποστήριξη που τους παρέχει η δικιά τους κυβέρνηση.1
Με τις γυναίκες της Παλαιστινιακής Παροικίας και της Πακιστανικής Κοινότητας στην πρώτη γραμμή, χιλιάδες εργαζόμενες/οι, φοιτήτριες/ές, μαθήτριες/ές, ντόπιες/οι, μετανάστριες/ες, προσφύγισσες/ες, πλημμύρισαν τους δρόμους της Αθήνας, ενάντια στα σεξιστικά εγκλήματα κυβέρνησης και καπιταλιστών, τον πόλεμο στο Ιράν και την Παλαιστίνη, τις δολοφονίες στη Βιολάντα, τα Τέμπη, την Πύλο, τη Χίο.
Η φετινή αντιπολεμική 8 Μάρτη, ήταν ένα τεράστιο προχώρημα για το αντιπολεμικό κίνημα διεθνώς. Ήταν η καλύτερη απάντηση στην υποκριτική προπαγάνδα των ιμπεριαλιστών ότι στόχος αυτού του πολέμου είναι δήθεν, εκτός από τα πυρηνικά του Ιράν και η υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών. Όμως το γυναικείο κίνημα δεν ταλαντεύτηκε παίρνοντας ξεκάθαρα θέση ενάντια στον πόλεμο. Αυτοί που δολοφόνησαν δεκάδες χιλιάδες γυναίκες και παιδιά στην Παλαιστίνη, η συμμορία των πλούσιων που βίαζε μικρά κορίτσια στο νησί του Επστάιν, δεν κατάφεραν να πλασαριστούν ως υπερασπιστές των γυναικών στο Ιράν. Ένα από τα πρώτα χτυπήματα του Τραμπ στο Ιράν αποκάλυψε τη βαρβαρότητα που κρύβεται πίσω από τα ψέματά τους. Δύο μέρες μετά την έναρξη των βομβαρδισμών στο Ιράν ισοπέδωσαν ένα ολόκληρο σχολείο θηλέων στην πόλη Μινάμπ και δολοφόνησαν 180 κορίτσια και γυναίκες, 160 από αυτές μικρές μαθήτριες, 8-12 χρονών. Οι βόμβες τους δεν έπεσαν για να απελευθερώσουν κανέναν και καμία από την καταπίεση του Ιρανικού καθεστώτος, όπως δεν απελευθέρωσαν τις γυναίκες του Αφγανιστάν από τους Ταλιμπάν, όπως έλεγε η κυρίαρχη προπαγάνδα πριν από 25 χρόνια.
Η ελληνική κυβέρνηση είναι συνένοχη σε αυτό το έγκλημα όπως ήταν συνένοχη στη γενοκτονία των παλαιστινίων όλα τα προηγούμενα δυόμιση χρόνια, για χάρη των συμφερόντων της ελληνικής άρχουσας τάξης και των εφοπλιστών. Με το που ξεκίνησε ο νέος πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ ο Μητσοτάκης δήλωσε πρόθυμος να δώσει κάθε διευκόλυνση. Εκτός από τη Σούδα που αποτελεί κρίσιμο ορμητήριο για τις επιθέσεις, έστειλε φρεγάτες και μαχητικά αεροσκάφη στην Κύπρο για να προστατεύουν τις βρετανικές βάσεις αλλά και τα συστήματα αεράμυνας του Ισραήλ, ενίσχυσε ταυτόχρονα την παρουσία της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ έχει ήδη στείλει στρατιωτική βοήθεια στον Λίβανο με στόχο τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, όπως και συστοιχίες πυραύλων στη Σαουδική Αραβία, φρεγάτες στην Ερυθρά και έχει δηλώσει πρόθυμη να στείλει στρατό και στην κατοχή της Γάζας.
Όπως είχε δηλώσει ο Δένδιας σε συνέντευξή του στην Καθημερινή (Γενάρης 2026): «Με τη συνεισφορά πρωτίστως των Ελλήνων και των Ελληνίδων, το 2030 θα έχουμε τις ισχυρότερες Ένοπλες Δυνάμεις που διέθετε ποτέ ο Ελληνισμός». Η κυβέρνηση Μητσοτάκη για τα επόμενα 12 χρόνια έχει προϋπολογίσει οι δαπάνες για τους εξοπλισμούς να κινηθούν στα 25-28 δισ. Ευρώ. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και όλα τα κράτη της ΕΕ, αφού από τον Μάρτη του 2025 η Κομισιόν ψήφισε το μεγαλεπήβολο εξοπλιστικό σχέδιο, με τίτλο ReArm Europe Plan/Readiness 2030 ύψους 800 δις ευρώ για τα επόμενα 4 χρόνια.
Τα βάρη στις γυναίκες
Οι εξοπλισμοί σε συνδυασμό με την εξυπηρέτηση τους χρέους, σημαίνει το τέλος του κοινωνικού κράτους που έχει απομείνει και μία νέα περίοδο επιθέσεων στους μισθούς και τις συνθήκες εργασίας. Σημαίνει φτώχεια και βαρβαρότητα για όλη την εργατική τάξη και ιδιαίτερα για τις γυναίκες και υπερκέρδη για τους καπιταλιστές. Για να βγει ο λογαριασμός για την σπατάλη των εξοπλισμών και ταυτόχρονα την αποπληρωμή του χρέους, χρειάζεται η ελληνική οικονομία να έχει πλεονάσματα, που βγαίνουν από τη λεηλασία μισθών και συντάξεων, από περικοπές σε Υγεία, Παιδεία, Πρόνοια, από το ΦΠΑ και την ακρίβεια και από νέες ιδιωτικοποιήσεις την ίδια στιγμή που οι τιμές των καυσίμων ανεβάζουν τον πληθωρισμό στα ύψη.
Αυτή η πολιτική χτυπάει κατευθείαν τις γυναίκες και βάζει στο στόχαστρο μία σειρά κατακτήσεις όπως πχ οι δημόσιοι δωρεάν παιδικοί σταθμοί και οι κοινωνικές υπηρεσίες. Μέχρι τώρα η μισθοδοσία των εργαζομένων στους Δημόσιους Βρεφονηπιακούς και Παιδικούς Σταθμούς, στα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης και άλλες Κοινωνικές δομές των ΟΤΑ καλύπτονταν με χρηματοδότηση από ευρωπαϊκά προγράμματα ΕΣΠΑ. Μετά τη λήξη αυτών των προγραμμάτων θα χρειαζόταν η χρηματοδότηση να γίνει από τον κρατικό προϋπολογισμό, προκειμένου να παραμείνουν οι χιλιάδες εργαζόμενοι στις θέσεις τους και να μονιμοποιηθούν. Αντί για αυτό η κυβέρνηση φέρνει μια κατάπτυστη αντεργατική διάταξη, η οποία ανατρέπει τον τρόπο πρόσληψης των εργαζομένων σε αυτές τις δομές, δείχνοντας στην ουσία το δρόμο της απόλυσης και της περαιτέρω ελαστικοποίησης των εργασιακών σχέσεων. Έτσι μία κατάκτηση του κινήματος των γυναικών από την περίοδο της Μεταπολίτευσης, όπως είναι οι Δημόσιοι Δωρεάν Παιδικοί Σταθμοί, βασική προϋπόθεση για να μπορεί μία εργαζόμενη μητέρα να τα βγάλει πέρα, κινδυνεύει τώρα να διαλυθεί για να εξυπηρετηθούν οι προτεραιότητες των πολεμικών εξοπλισμών.
Ταυτόχρονα στην εποχή της Πολεμικής Οικονομίας εντείνονται και οι ιδεολογικές επιθέσεις. Ο εθνικισμός, ο ρατσισμός, ο σεξισμός, η ομοφοβία πάνε χέρι χέρι με τις προτεραιότητες της στρατιωτικοποίησης της οικονομίας και της κοινωνίας συνολικότερα. Ακόμα και η επίθεση στα ΛΟΑΤΚΙ άτομα με την περίφημη θέση του Τραμπ και του Μητσοτάκη περί ύπαρξης «δυο φύλων» υπακούει σε αυτό το νέο δόγμα. Οι άντρες πρέπει να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της παραγωγής και του πολέμου και οι γυναίκες στις απαιτήσεις της αναπαραγωγής και συμπληρωματικά της παραγωγής ακόμα και του πολέμου. Η κυβέρνηση από την μία ενορχηστρώνει την επίθεση στα πανεπιστήμια και στη νεολαία με τις διαγραφές φοιτητών, την αστυνομοκρατία και τα πειθαρχικά και από την άλλη ψήφισε νέο νόμο για τη στρατιωτική θητεία που προβλέπει την εθελοντική στράτευση γυναικών, από 20 έως 26 ετών, για θητεία 12 μηνών στο Στρατό Ξηράς και ταυτόχρονα βάζει περιορισμούς στην αναβολή στράτευσης στους φοιτητές.
Οι γυναίκες της εργατικής τάξης μέσα από τα συνδικάτα χρειάζεται να παλέψουμε ενάντια σε αυτές τις επιλογές κόντρα στα καλέσματα περί εθνικής συναίνεσης. Όταν ο Μητσοτάκης και ο Δένδιας μιλάνε για ενίσχυση της σταθερότητας στη Μ. Ανατολή εννοούν τη συνεργασία με ΗΠΑ και Ισραήλ και όταν υποστηρίζουν ότι προστατεύουν τα «εθνικά συμφέροντα» εννοούν τα συμφέροντα του ελληνικού καπιταλισμού και των εφοπλιστών για να διατηρούν την πρωτοκαθεδρία στη διεθνή ναυτιλία.
Οι γυναίκες σε όλο τον 20ο αιώνα αποτέλεσαν το πιο ριζοσπαστικό κομμάτι του αντιπολεμικού κινήματος, από τη περίοδο που ξεσπούσε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος μέχρι και σήμερα. Παλεύοντας ενάντια στο σφαγείο του πολέμου άνοιγε πάντα δρόμος για να γκρεμίσουν τις σεξιστικές διακρίσεις και τα στερεότυπα.
Στις αρχές του 20ου αιώνα ο καπιταλισμός είχε ανάγκη την ένταξη των γυναικών στην παραγωγή αλλά την ίδια στιγμή διατηρούσε όλες τις προκαταλήψεις ότι ο “φυσιολογικός” προορισμός της γυναίκας ήταν το νοικοκυριό. Έτσι οι εργοδότες μπορούσαν να πληρώνουν με κατώτερους μισθούς τη νέα εργατική τάξη παρόλο που έπαιζε τον ίδιο ακριβός ρόλο στην παραγωγή με αυτό των αντρών. Οι γυναίκες ως νέο και ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό δεν γίνονταν δεκτές στα συνδικάτα, προφανώς δεν είχαν δικαίωμα να απεργήσουν και να διαμαρτυρηθούν ούτε για οικονομικά ούτε για πολιτικά ζητήματα, δεν είχαν καν δικαίωμα ψήφου.
Η Διεθνής Μέρα της Γυναίκας, που καθιερώθηκε να εορτάζεται στις 8 Μάρτη στο 2ο συνέδριο Σοσιαλιστριών Γυναικών στην Κοπεγχάγη το 1910 μετά από πρόταση της επαναστάτριας Κλάρα Τσέτκιν, θα έπαιζε όλα τα επόμενα χρόνια καθοριστικό ρόλο για το ξεδίπλωμα μίας τεράστιας έκρηξης γυναικών σε όλο τον πλανήτη ενάντια στον πόλεμο και την καταπίεση. Το γυναικείο κίνημα αποκτούσε μια ημέρα σύμβολο αγώνων, δράσης και προβολής των αιτημάτων των εργαζόμενων γυναικών. Κάθε χρόνο μέχρι το 1914 εκατοντάδες διαδηλώσεις γίνονταν σε μια σειρά χώρες, μέχρι που ο εορτασμός της Ημέρας των Γυναικών σταμάτησε λόγω του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου.
Τον Αύγουστο του 1914 στο Ράιχσταγκ, το γερμανικό κοινοβούλιο, το SPD το μεγαλύτερο σοσιαλιστικό κόμμα στον κόσμο υπερψηφίζει τις στρατιωτικές δαπάνες. Ήταν στην ουσία μία προδοσία που σηματοδότησε την έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Η γερμανική σοσιαλδημοκρατία τάχθηκε στο πλευρό της γερμανικής άρχουσας τάξης, αναδεικνύοντας τα όρια των ρεφορμιστικών ηγεσιών του εργατικού κινήματος, που στα λόγια ήταν ενάντια στον πόλεμο και τον ιμπεριαλισμό, στην πράξη όμως δεν είχαν καμία πρόθεση να συγκρουστούν με τα συμφέροντα της δικιάς τους άρχουσας τάξης. Στη γερμανική σοσιαλδημοκρατία κυριαρχούσε ο πατριωτισμός και η αντίληψη ότι η ένταξη της χώρας στον πόλεμο θα απελευθέρωνε το ρώσικο λαό από τη δυναστεία του Τσάρου.2
Παρ’ όλα αυτά υπήρχε μία αριστερή μειοψηφία στην οποία άνηκε η Τσέτκιν, η Λουξεμπουργκ, ο Καρλ Λίμπνεχτ – ο μοναδικός βουλευτής του SPD που καταψήφισε τον πόλεμο στη βουλή – που έμειναν πιστοί στις αντιπολεμικές και διεθνιστικές τους αρχές και έδιναν τη μάχη μέσα και έξω από το κόμμα.
Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν το μεγάλο σφαγείο της εργατικής τάξης. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι γυναίκες αποτέλεσαν το νέο ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό στα εργοστάσια αντικαθιστώντας τους άντρες που βρίσκονταν στο μέτωπο. Οι συνθήκες ήταν σκληρές. Τα ωράρια ήταν εξοντωτικά, τα μέτρα υγιεινής και ασφάλειας ανύπαρκτα, με τραγικές επιπτώσεις στην υγεία των εργατριών. Οι γυναίκες που δούλευαν στα εργοστάσια πυρομαχικών της Βρετανίας απέχτησαν το παρατσούκλι «κορίτσια-καναρίνια» λόγω του ότι το δέρμα τους κιτρίνιζε από τη δηλητηριώδη χημική ένωση TNT. Περίπου 400 γυναίκες πέθαναν από υπερβολική έκθεση σε TNT κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Την ίδια ώρα, η καθημερινή ενασχόληση με εκρηκτικά χημικά οδηγούσε σε συχνά ατυχήματα, με απολογισμό εκατοντάδες νεκρές εργάτριες από εκρήξεις.3
Ενώ οι γυναίκες της εργατικής τάξης ζούσαν μέσα σε αυτή τη βαρβαρότητα υπήρχαν γυναικείες οργανώσεις που ανέλαβαν εκστρατείες υποστήριξης του πολέμου. Αυτό το ρόλο ανέλαβαν στην πλειοψηφία τους οι Σουφραζετες. Θεωρούσαν ότι η στήριξη στον πόλεμο θα τις οδηγήσει στην κατάκτηση του δικαιώματος της ψήφου. Το έντυπό τους μετονομάστηκε σε «Μπριτάνια». Στις αρχές του πολέμου στην Αγγλία κυκλοφόρησαν αφίσες προκειμένου να καλλιεργήσουν το πατριωτικό αίσθημα των γυναικών. Μία από αυτές καλούσε τις γυναίκες να οργανωθούν στο βοηθητικό σώμα, στην πολιτική άμυνα, γιατί “κάθε υγιής γυναίκα μπορεί να απελευθερώσει έναν υγιή άντρα” για να πάει να πολεμήσει.
Επαναστατικό ρεύμα
Το επαναστατικό ρεύμα της αριστεράς όμως που ήταν μειοψηφία έβαζε μια εναλλακτική προοπτική, δένοντας τα αιτήματα των γυναικών με την εργατική αντίσταση στον πόλεμο. Η εφημερίδα “η Ισότητα” που εξέδιδε η Κλάρα Τσέτκιν έγινε η μοναδική αντιπολεμική φωνή σ' ολόκληρη τη Γερμανία. Έγραφε: “Προς τις σοσιαλίστριες όλων των χωρών: Όταν οι άντρες σκοτώνουν, είναι πάνω σε εμάς, τις γυναίκες, να παλέψουμε για τη διατήρηση της ζωής. Όταν οι άντρες σιωπούν, είναι δικό μας καθήκον να υψώσουμε τις φωνές μας εκ μέρους των ιδεών μας. Συντρόφισσες, αδερφές! Εκπληρώστε την υπόσχεση που δώσαμε στη Σοσιαλιστική Διεθνή: Για αυτό το λόγο ακόμα και κατά τη διάρκεια ενός πολέμου θα είμαστε μεταξύ αυτών που θα προωθούν τα σωματεία που παλεύουν ενάντια στον πόλεμο!” (Κ. Τσέτκιν “Ισότητα” 7.11.1914).
Οι μπολσεβίκοι στη Ρωσία είχαν την πιο καθαρή στάση στο ζήτημα του πολέμου και έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο για να συσπειρώσουν και να ξεκαθαρίσουν διεθνώς όλα τα κομμάτια επαναστατών που κράτησαν διεθνιστική αντιπολεμική στάση. Οι επαναστάτριες όπως η Τσέτκιν και η Κολλοντάι εξηγούσαν ότι ο πόλεμος είναι δεμένος με αυτό το σύστημα που παράγει την καταπίεση και τις σεξιστικές διακρίσεις. Έδωσαν μάχη για να ριζώσουν οι αντιπολεμικές ιδέες στην Αριστερά και το εργατικό κίνημα.
Όταν στις 8 Μάρτη του 1917, οι εργάτριες στην υφαντουργία της Πετρούπολης απεργούν και διαδηλώνουν ενάντια στις ελλείψεις τροφίμων, τραβώντας μαζί τους όλη την εργατική τάξη και ξεκινώντας τη Ρώσικη Επανάσταση, αυτές οι πολιτικές θέσεις δικαιώθηκαν στην πράξη. Η επανάσταση, έβαλε τέρμα στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και άνοιξε το δρόμο στην κατοχύρωση μίας σειράς κατακτήσεων υπέρ των γυναικών. Από το 8ωρο και την απαγόρευση της νυχτερινής εργασίας των γυναικών, μέχρι την ίση αμοιβή για ίση εργασία, το αυτόματο διαζύγιο, την άδεια μητρότητας, την έκτρωση, την αντισύλληψη.
Η επανάσταση είχε τεράστιο αντίκτυπο στη Βρετανία όπως και σε όλο τον κόσμο, όχι μόνο πάνω στους ακτιβιστές και τις ακτιβίστριες για το δικαίωμα στην ψήφο που είδαν τις γυναίκες της Ρωσίας να αποκτούν το εκλογικό δικαίωμα, αλλά σε όλη την εργατική τάξη για τις συγκλονιστικές κοινωνικές αλλαγές. Αυτές οι εξελίξεις ανάγκασαν το βρετανικό κοινοβούλιο να παραχωρήσει το δικαίωμα της ψήφου στις γυναίκες το 1918, έστω και περιορισμένα. Και άνοιξαν το δρόμο για να το κερδίσουν όλες δέκα χρόνια μετά.
Μετά τη Ρώσικη Επανάσταση τα νεαρά τότε επαναστατικά κόμματα που προσχώρησαν στη Γ’ Διεθνή έκαναν δική τους υπόθεση τις διεκδικήσεις για την απελευθέρωση των γυναικών. Η σταλινική αντεπανάσταση όμως προχώρησε σε δραστικές αλλαγές στις προτεραιότητες της οικονομίας. Ο Στάλιν εξαπέλυσε την πιο μεγάλη αντεργατική και αντιφεμινιστική εκστρατεία ταυτόχρονα, οι επιθέσεις σε βάρος των γυναικών έγιναν κανονικότητα. Το ζήτημα της γυναικείας απελευθέρωσης δεν υπήρχε πλέον στην ατζέντα.
Όμως στη διάρκεια του Μεσοπολέμου η οικονομική κρίση σπρώχνει όλο και περισσότερες γυναίκες να μπουν στην παραγωγή αλλά και να αρχίσουν να οργανώνονται. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, σε όλη την κατεχόμενη Ευρώπη οι γυναίκες συμμετείχαν ενεργά σε αντιστασιακά κινήματα, περισσότερο από δικιά τους πρωτοβουλία. Στην Ελλάδα το 1942 ιδρύουν την πρώτη γυναικεία οργάνωση που φτιάχτηκε στην Κατοχή, τη “Λεύτερη Νέα”. “Μετά την ίδρυσή της τα πράγματα αλλάζουν”, γράφει η Τασούλα Βερβενιώτη στο βιβλίο της “Η γυναίκα της Αντίστασης”. “Δεν μπορούν να τις παρακάμπτουν ή να μην τις βλέπουν. Η υποτίμηση και η προκατάληψη εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά τώρα οι λεύτερες νέες έχουν τη δική τους οργάνωση, διαθέτουν ‘πλάτες’ –εκτός από τις ικανότητές τους– και αντιμετωπίζουν τις διακρίσεις λιγότερο οδυνηρά. Μέσω της οργάνωσής τους αποκτούν οντότητα. Συμμετέχουν σε καθοδηγητικά όργανα. Αναλαμβάνουν ευθύνες που πριν δεν μπορούσαν ούτε να τις διανοηθούν”. Τα μέλη της παράνομης οργάνωσης έγραφαν συνθήματα στους τοίχους, μοίραζαν παράνομο τύπο και προκηρύξεις πήραν μέρος στις απεργίες του ‘41-’42 και τις διαδηλώσεις. Στους στόχους της Λεύτερης Νέας εκτός από τον αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας συμπεριλαμβάνονταν και ο «ξεσκλαβισμός» τους από τον εργοδότη και τον άντρα. Τον Φλεβάρη του ‘43 όταν ιδρύθηκε η ΕΠΟΝ η “Λεύτερη Νέα” εντάσσεται στις γραμμές της και οι γυναίκες εντάσσονται πλέον στο αντάρτικο. Το 1944, για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία, οι γυναίκες συμμετείχαν σε εκλογές — σε αυτές του Εθνικού Συμβουλίου που διοργάνωσε το ΕΑΜ στις ελεύθερες περιοχές.
Με τη λήξη του πολέμου, οι γυναίκες δεν επιστρέφουν στις παραδοσιακές τους υποχρεώσεις. Βγαίνουν από το σπίτι και μπαίνουν μαζικά στην παραγωγή και στα πανεπιστήμια. Το 1968 το νήμα ξαναπιάνεται. Το αντιπολεμικό κίνημα που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ και το κίνημα του Μάη του ‘68 στην Ευρώπη, ενέπνευσαν ένα δεύτερο κύμα έκρηξης των γυναικών.
Ο πόλεμος του Βιετνάμ εξελίχθηκε στην πιο μεγάλη ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού. Ξεκινάει το 1965 όταν οι ΗΠΑ βομβαρδίζουν στο βορρά και στο νότο ενάντια στο αντάρτικο των Βιετ Κογκ. Το 1967, η μαζική και υποχρεωτική στρατολόγηση εφέδρων, οδηγεί σε έκρηξη το αντιπολεμικό κίνημα. Η επίθεση της Τετ στο νότιο Βιετνάμ το 1968 δείχνει παγκοσμίως την απομόνωση των ΗΠΑ και την αδυναμία τους να επιβληθούν στρατιωτικά μέσα στο Βιετνάμ. Στο Σικάγο η αστυνομία επιδίδεται σε όργιο καταστολής ενάντια στο αντιπολεμικό κίνημα στη διάρκεια του συνεδρίου του Δημοκρατικού κόμματος. Τον Απρίλη του 68 ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ έπεφτε νεκρός από σφαίρα στο Μέμφις και η δολοφονία του έβαζε φωτιά στις φτωχογειτονιές. Το 1969 σημαδεύτηκε από την εξέγερση του Στόουνγουολ της Ν. Υόρκης όπου μια συνηθισμένη επιδρομή της αστυνομίας σε ένα γκέι μπαρ μετατράπηκε σε εξέγερση ενάντια στην καταπίεση των ομοφυλόφιλων. Ήταν το αποτέλεσμα μίας τεράστιας ριζοσπαστικοποίησης που έβγαζε εκατομμύρια κυρίως νέους και νέες στους δρόμους και κλιμακώθηκε με χιλιάδες απεργίες σε όλες τις ΗΠΑ. Η ριζοσπαστικοποίηση τροφοδοτούταν από τους βετεράνους που επέστρεφαν στις ΗΠΑ και ταυτόχρονα τροφοδοτούσε την αντίσταση μέσα στον ίδιο τον αμερικάνικο στρατό. Οι λιποταξίες πολλαπλασιάζονταν. Το 1975 οι τελευταίοι Αμερικανοί φεύγουν με ελικόπτερο από την ταράτσα της αμερικάνικης πρεσβείας στη Σαϊγκόν.4
Το ‘68 ήταν η χρονιά που οι κόκκινες σημαίες ανέμιζαν σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, το Παρίσι φλέγονταν. Στα μέσα του Μάη οι χιλιάδες φοιτητές συγκρούονταν με την αστυνομία στο Καρτιέ Λατέν, ξεσήκωσαν την εργατική τάξη. Εκατομμύρια εργάτες-τριες κατέβηκαν στο δρόμο και συνέχισαν με καταλήψεις εργοστασίων και απεργίες διαρκείας. Ο απεργιακός ξεσηκωμός δεν περιελάμβανε μόνο τους βιομηχανικούς εργάτες αλλά αλλά και τις χορεύτριες στα Φολί Μπερζέρ, τους ποδοσφαιριστές, τους δημοσιογράφους, τους εμποροϋπάλληλους.
Ο Μάης του ’68 ξανάφερε μετά από μισό αιώνα την προοπτική της επανάστασης σε όλο τον πλανήτη. Η Γαλλία λειτούργησε σαν έμπνευση για όλο τον κόσμο, η φλόγα άρχισε να απλώνεται σε όλες τις χώρες. Αυτό που κωδικοποιημένα ονομάζουμε “Μάης του 68” ήταν ένα κύμα αγώνων που ξεδιπλώθηκε διεθνώς μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ‘70 και αγκάλιασε όχι μόνο τη Γαλλία, αλλά και την Ιταλία με το “καυτό φθινόπωρο”, την Ανατολική Ευρώπη με την “Άνοιξη της Πράγας”, τη νότια Ευρώπη με την “Επανάσταση των Γαρύφαλλων” στην Πορτογαλία και το τέλος των δικτατοριών σε Ισπανία και Ελλάδα.5
Αυτή ήταν η δύναμη που σταμάτησε τον πόλεμο του Βιετνάμ και ταρακούνησε συθέμελα την κοινωνία. Η αμφισβήτηση στον καπιταλισμό δεν περιορίστηκε μόνο μέσα στα εργοστάσια, αλλά απλώθηκε στην τέχνη, στην σύγκρουση με τους «κανόνες» της προσωπικής ζωής. Το «προσωπικό» έγινε και «πολιτικό», οι γυναίκες συγκρούστηκαν με τον σεξισμό και τις απόψεις που κυκλοφορούσαν και οι ομοφυλόφιλοι βγήκαν ανοιχτά να διεκδικήσουν το δικαίωμα στην σεξουαλική απελευθέρωση.
Οι γυναίκες του Μάη
Οι γυναίκες πρωτοστάτησαν στα νέα κινήματα και επέβαλαν στις άρχουσες τάξεις και τις κυβερνήσεις όλα τα αιτήματα που άρχισαν να διεκδικούν από τις αρχές του αιώνα. Από την κατάκτηση του δικαιώματος της ψήφου μέχρι το δικαίωμα της προστασίας της μητρότητας, την ίση αμοιβή για ίση εργασία, τη σεξουαλική απελευθέρωση, τη νομιμοποίηση των εκτρώσεων, το διαζύγιο, την αντισύλληψη. Μία από τις βασικές διεκδικήσεις των γυναικών ήταν “το σώμα μου μου ανήκει”.
Στις ΗΠΑ η έκτρωση έγινε νόμιμη με απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου το 1973, αφού είχαν προηγηθεί τεράστιες πορείες και συγκεντρώσεις σε όλες τις πολιτείες για την αποποινικοποίησή της. Η μεγαλύτερη σύγκρουση της εργατικής τάξης πάνω σε αυτά τα ζητήματα δόθηκε στην Ιταλία ενάντια στην Καθολική εκκλησία και τη δεξιά κυβέρνηση που συνέχιζαν να θεωρούν το διαζύγιο και την έκτρωση παράνομα. Το αποτέλεσμα ήταν να γίνει δημοψήφισμα για το διαζύγιο το 1974 που το κέρδισε το κίνημα. Το 1978 η Ιταλική Βουλή αναγκάστηκε να νομιμοποιήσει τις εκτρώσεις.
Στην Ελλάδα μετά το Πολυτεχνείο στην αρχή της Μεταπολίτευσης ξεσπάνε οι πιο μεγάλοι και δυνατοί αγώνες στους οποίους η συμμετοχή των γυναικών είναι εντυπωσιακή. Οι γυναίκες φέρνουν μαζί τους τον αέρα μία νέας ριζοσπαστικοποίησης που σε συνδυασμό με τα κινήματα που αναπτύχθηκαν μετά τον Μάη του ‘68 σε όλο τον κόσμο αλλά και την πολιτικοποίηση που γέννησε το Πολυτεχνείο του ‘73, βάζουν για πρώτη φορά ανοιχτά διεκδικήσεις για ζητήματα που όλα τα προηγούμενα χρόνια θεωρούνταν ταμπού. Η δύναμη του νέου κινήματος που αναπτύχθηκε από τα κάτω έμοιαζε με οδοστρωτήρα που έσπαγε τα καταπιεστικά στερεότυπα της γυναικείας παρθενίας, της μητρότητας ως κοινωνική και εθνική αποστολή, της γυναίκας της σεμνοτυφίας, της ετεροφυλόφιλης σχέσης.
Οι γυναίκες που είχαν πλέον μπει μαζικά στους χώρους εργασίας και στα πανεπιστήμια, που είχαν πρωτοστατήσει σαν κομμάτι της εργατικής τάξης στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και σε όλες τις μάχες της Μεταπολίτευσης, έδιναν ταυτόχρονα την κόντρα ενάντια σε όλο το ιδεολογικό υπόβαθρο που επέβαλε ότι ο φυσικός τους προορισμός είναι το σπίτι και η μητρότητα. Άρχισαν να διεκδικούν την αυτοδιάθεση του γυναικείου σώματος και την αυτόνομη ανάπτυξη της γυναικείας σεξουαλικότητας και το διαχωρισμό της από τη αναπαραγωγή, ενάντια σε αυτά που επέβαλε το κράτος και η κυρίαρχη ηθική της εκκλησίας και της οικογένειας. “Δεν είμαι του πατρός μου, δεν είμαι του ανδρός μου, είμαι ο εαυτός μου” ήταν ένα από τα πιο γνωστά συνθήματα του γυναικείου κινήματος εκείνης της περιόδου.6
Η δεκαετία του ‘90 άνοιξε και έκλεισε με τον πόλεμο στον Κόλπο. Οι ΗΠΑ με τη σφραγίδα του ΟΗΕ οργάνωσαν την μεγαλύτερη πολεμική τους εκστρατεία μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ για να τιμωρήσουν τον πρώην προστατευόμενο τους, τον δικτάτορα του Ιράκ Σαντάμ Χουσείν που τον Αύγουστο του ‘90 είχε εισβάλει στο Κουβέιτ. Όταν ο πατέρας του σημερινού Μητσοτάκη, ο Κωνσταντίνος έστελνε τις φρεγάτες ΕΛΛΗ και μετά τη ΛΗΜΝΟΣ στον Περσικό, οι μανάδες των ναυτών οργάνωσαν τις πρώτες αντιπολεμικές συγκεντρώσεις στο ναύσταθμο στη Σαλαμίνα.
Το σύνθημα “Όχι άλλο αίμα για τα πετρέλαια” το βροντοφώναξαν χιλιάδες απεργοί και στη συνέχεια οι μαθητές/ριες φοιτητές/τριες που οργάνωσαν το μεγαλύτερο κίνημα των καταλήψεων ενάντια στο νόμο του Κοντογιαννόπουλου με σύνθημα “Λεφτά για την Παιδεία όχι για φρεγάτες στην Αραβία”. Με γράμμα τους στον Τύπο οι μητέρες των ναυτών επέμειναν: «Τώρα πια έχουμε υποχρέωση, να μιλήσουμε, να διαμαρτυρηθούμε. Ζητάμε από την ελληνική κυβέρνηση να σταματήσουν, να μη φύγει το Λήμνος για τον Περσικό». Στις 17 Γενάρη, τη μέρα που ξεκίνησε η επίθεση στο Ιράκ, 50.000 κατεβαίνουν στους δρόμους της Αθήνας, φοιτητές, μαθητές αλλά και εργαζόμενοι που σχολάγανε από τις δουλειές τους. Στην πρώτη γραμμή είναι οι μητέρες του Λήμνος κρατώντας πλακάτ της ΟΣΕ «Όχι στον πόλεμο Μπους – Μητσοτάκη, να γυρίσουν πίσω οι φρεγάτες».7
Ακολούθησαν τα μαζικά κινήματα ενάντια στην ελληνική συμμετοχή στον πόλεμο στην Βοσνία και το 1999 ενάντια στους νατοϊκούς βομβαρδισμούς στην Σερβία. Πάνω σε αυτές τις βάσεις πάτησε το μεγαλύτερο από όλα σε όγκο και δύναμη αντιπολεμικό κίνημα το 2003 αναγκάζοντας την κυβέρνηση Σημίτη να μη στείλει στρατό –παρά τα αιτήματα των ΗΠΑ– στη νέα επέμβασή τους στο Ιράκ. Δεν υπήρξε σχολείο, σχολή και σωματείο που να μην διαδήλωσε στις 15 Φλεβάρη 2003 στα συλλαλητήρια –τα οποία έγιναν με πρωτοβουλία της Συμμαχίας Σταματηστε τον Πόλεμο σε συντονισμό με τα αντιπολεμικά κινήματα στις ΗΠΑ, την Βρετανία, την Ιταλία και άλλες χώρες.
Πατώντας σε αυτήν την παράδοση, συνεχίσαμε και φέτος στις 28 Μάρτη οργανώνοντας σε συντονισμό με τα εκατομμύρια που πλημμύρισαν τους δρόμους στις ΗΠΑ και όλου του πλανήτη, στα πιο μαζικά αντιπολεμικά συλλαλητήρια στην ιστορία του αμερικάνικου κινήματος. Το νέο αντιπολεμικό κίνημα των ΗΠΑ δε χρειάστηκε να περιμένει ούτε στιγμή μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Χιλιάδες κόσμος άρχισε να διαδηλώνει από την πρώτη μέρα στις 28/2. Αυτό το κίνημα πάτησε πάνω στο τεράστιο κίνημα αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη, το αντιρατσιστικό κίνημα ενάντια στον ICE, το Black Lives Matter, αλλά και το κίνημα MeΤoo των γυναικών ενάντια στις σεξουαλικές παρενοχλήσεις και τον σεξισμό.
Με τη δύναμη αυτών των αγώνων έχουμε να συνεχίσουμε με αντιπολεμικές απεργίες για να ηττηθεί ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός και το σιωνιστικό κράτος του Ισραήλ, για μια Ελεύθερη Παλαιστίνη από τον Ιορδάνη μέχρι τη Μεσόγειο, για να τσακίσουμε την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας που συμμετέχει ενεργά στο πλευρό ΗΠΑ. Για να τελειώνουμε με τους Τραμπ και τους Μητσοτάκηδες. Για μια κοινωνία απαλλαγμένη από τα εγκλήματα του κέρδους και του σεξισμού.
Σημειώσεις
1. Εργατική Αλληλεγγύη, No 1713, “8 Μάρτη - Μαζικά, μαχητικά στους δρόμους” Λένα Βερδέ
2. Σοσιαλισμός από τα Κάτω, Νο 103, Γυναίκες και Πόλεμος, Αργυρή Ερωτοκρίτου.
3. www.mixanitouxronou.gr
4. Εργατική Αλληλεγγυη, Νο 1173 “Βιετνάμ: Το κίνημα που νίκησε τις ΗΠΑ, Γιώργος Πίττας
5. Μάης 68, Κρις Χάρμαν, Μαρία Στύλλου, Πάνος Γκαργκάνας, Εκδόσεις Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο
6. Η Πάλη για την Απελευθέρωση των Γυναικών, Μαρία Στύλλου εκδόσεις Μαρξιστικό Βιβλιοπωλειο
7. Εργατική Αλληλεγγυη, Νο 1607” Όχι φρεγάτες στην Ερυθρά Θάλασσα: Οι ρίζες του αντιπολεμικού κινήματος” Γιώργος Πίττας