Να αλλάξουμε το σύστημα, όχι το κλίμα. Εκεί βρίσκεται η λύση.
Ο Γιώργος Ράγκος δείχνει τι φταίει για τις καταστροφές και πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από το σύστημα που τα κάνει όλα στάχτη στον βωμό του κέρδους.
Το 2026, η μέση θερμοκρασία θα είναι περίπου 1,51°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Η δεύτερη θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ, λίγο κάτω από το 2024 (+1,52°C) και μπροστά από το 2023 (+1,43°C) και το 2025 (+1,41°C). Με το αναπτυσσόμενο «Ελ Νίνιο» να έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπό το 2027, η μέση θερμοκρασία το 2027 προβλέπεται να είναι περίπου στο +1,71°C. Αυτό σημαίνει ότι η δεκαετία του 2020 θα έχει επιφέρει, τουλάχιστον, 3 νέα ετήσια παγκόσμια ρεκόρ θερμοκρασίας και ότι ο πλανήτης πλησιάζει πολύ γρήγορα το όριο του +1,5°C που ορίζει η Συμφωνία του Παρισιού.
Η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό σε σύγκριση με τον παγκόσμιο μέσο όρο και η μέση θερμοκρασία της είναι ήδη περίπου στο +2,5°C.
Φέτος, η Δυτική Ευρώπη βίωσε 4 κύματα καύσωνα και είχε το θερμότερο δίμηνο (Ιούνιος και Ιούλιος) που έχει καταγραφεί ποτέ και στην ατμόσφαιρα και στην επιφάνεια των θαλασσών.
Στο κύμα καύσωνα, από τις 20 έως τις 28 Ιουνίου, σημειώθηκαν εθνικά ρεκόρ θερμοκρασιών σε 11 ευρωπαϊκές χώρες. Η Γερμανία κατέγραψε θερμοκρασίες έως και 41,7°C, η Γαλλία έως και 44,3°C. Το Μπορντό, η πόλη που είναι γνωστή για το ιδανικό εύκρατο κλίμα για την παραγωγή κρασιού, είχε 20 ημέρες τον Ιούνιο με θερμοκρασίες 35°C που έφτασαν τους 42°C για τρεις συνεχόμενες ημέρες στα τέλη Ιουνίου. Προκάλεσε, τουλάχιστον, 12.000 θανάτους: 2.700 στη Γαλλία, 1.750 στο Βέλγιο, 9.800 στη Γερμανία, 900 στην Ολλανδία, 1.030 στην Ισπανία, 2.800 στη Βρετανία.
Το World Weather Attribution (WWA) σύγκρινε τον φετινό ευρωπαϊκό καύσωνα με τα δύο προηγούμενα πιο ζεστά ευρωπαϊκά καλοκαίρια του 1976 και του 2003. Το συμπέρασμα είναι ότι «η πιθανότητα να συμβούν τριήμερες μέγιστες ημερήσιες θερμοκρασίες όπως φέτος οποιαδήποτε εποχή του χρόνου έχει αυξηθεί κατά 500 φορές από το 1976».1
Οι καύσωνες φέρνουν την ξηρασία και την επισιτιστική ανασφάλεια
Τον Αύγουστο, σε συνθήκες ξηρασίας ήταν το 44% της Ευρώπης.
Η ξηρασία αυξάνει την επισιτιστική ανασφάλεια. Οι παγκόσμιες τιμές των τροφίμων βρίσκονται σε υψηλό τριετίας, σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO).2
Δεν είναι μόνο η Ευρώπη. Μέχρι το 2050, περισσότεροι από 1,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένου σχεδόν του 20% του πληθυσμού της Αφρικής, θα εκτεθούν σε σοβαρές και ακραίες ξηρασίες, εάν επαληθευθεί το απαισιόδοξο σενάριο, σύμφωνα με έκθεση της INFORM Climate Change.3
Καύσωνες και ξηρασία δημιούργησαν το απαραίτητο «πυρομετεωρολογικό υπόβαθρο» που προκάλεσε ή/και τροφοδότησε πυρκαγιές.
Στην Ισπανία κάηκαν 2,23 εκατομμύρια στρέμματα (2,3 φορές πάνω από τον μέσο όρο της και με 550.000 στρέμματα μόνο στην Άβιλα, καθιστώντας την τη μεγαλύτερη πυρκαγιά στη σύγχρονη Ισπανία) με 14 θανάτους, στη Γαλλία 1,15 εκατ. στρέμματα (πάνω από 6 φορές τον μέσο όρο και με ρεκόρ καμένων εκτάσεων στα χρονικά των καταγραφών) με 2 νεκρούς πυροσβέστες. Στην Ελλάδα, κάηκαν 130.000 στρέμματα μόνο από την πυρκαγιά στη Δυτική Αττική και Βοιωτία με 5 νεκρούς.
Στη περιοχή της Ζιρόντ, νοτιοδυτική Γαλλία, στήθηκε η μεγαλύτερη επιχείρηση απομάκρυνσης πολιτών που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ σε καιρό ειρήνης.4
Μελέτη διαπίστωσε ότι παρόμοιος «καιρός πυρκαγιάς» θα συμβαίνει κάθε 20 χρόνια στη νοτιοδυτική Γαλλία και κάθε 6 χρόνια στην κεντρική Ισπανία. Η διάρκεια της περιόδου όπου εκδηλώνονται πυρκαγιές κατά τη διάρκεια του έτους επιμηκύνθηκε στη Μεσόγειο κατά 55% ή 29 μέρες.5
Σε παγκόσμια κλίμακα, οι πυρκαγιές καίνε, ετησίως, 3,7 δις στρέμματα δασικές εκτάσεις. Το αποτέλεσμα είναι διπλά καταστροφικό: και μειώνεται, κατά 1,85 δις τόνους, η ποσότητα του CO2 που δεσμεύεται από τα δάση και απελευθερώνονται ακαριαία περίπου 8 δις τόνους CO2 στην ατμόσφαιρα (ποσότητα άνθρακα που είχε αποθηκευτεί στα καμένα στρέμματα). Έτσι, οι δασικές πυρκαγιές μετατρέπουν τα δέντρα και το έδαφος από «απορροφητήρες» CO2 σε «πηγές εκπομπής» CO2 συμβάλλοντας στην υπερθέρμανση που προκαλεί συχνότερες και μεγαλύτερες πυρκαγιές.
Οι εκπομπές CO2 αυξήθηκαν το 2025 κατά 1,1% σε σύγκριση με το 2024, φθάνοντας τα 38,1 δις τόνους.
Πρόκειται για αύξηση πάνω από τον ετήσιο μέσο όρο τα τελευταία δέκα χρόνια, που ήταν 0,8%. Το 2026 και το 2027 αναμένεται μεγαλύτερη αύξηση εξαιτίας, κυρίως, της αύξησης των κερδών των Big Oil, της «επέκτασης», και πέρα από τις ΗΠΑ, του τραμπικού δόγματος «drill baby, drill» και της αύξησης των «ενεργειακών αναγκών» από τους πολεμικούς εξοπλισμούς μέχρι την «Τεχνητή Νοημοσύνη».
Θεωρητικά, ο κεντρικός δεσμευτικός στόχος της ΕΕ, παραμένει, η επίτευξη «κλιματικής ουδετερότητας» έως το 2050, με ενδιάμεσο σταθμό τη μείωση των καθαρών εκπομπών κατά 90% έως το 2040 (σε σύγκριση με το 1990). Αυτά στα λόγια γιατί στη πράξη, το 2025 εξέπεμψε 3,34 δις τόνους CO2. Αύξηση κατά 1% από το 2024. Αυτή η πορεία θα συνεχιστεί.
Ενδεικτική είναι η πρόσφατη αναθεώρηση για την ευρωπαϊκή βιομηχανία ώστε να μπορεί να αγοράζει (την περιβαλλοντική απάτη που ονομάζεται) «πιστώσεις άνθρακα» και από χώρες εκτός ΕΕ για να αντισταθμίσει τις εκπομπές της σε περίπτωση εξάντλησης των «δικαιωμάτων άνθρακα» της ΕΕ. Δίνει, δηλαδή, στις βιομηχανίες της ΕΕ περισσότερες δυνατότητες για ρύπανση. Ο σχετικός Επίτροπος «Κλίματος, Μηδενικού Ισοζυγίου Εκπομπών και Καθαρής Ανάπτυξης» της ΕΕ, Βόπκε Χούκστρα, στέλεχος της πετρελαϊκής Shell από το 2002 έως το 2006, υπερασπίστηκε την αναθεώρηση ως «μια ισορροπία μεταξύ ανταγωνιστικότητας και κλιματικών στόχων».6 Παραμύθια. Ούτε η ΕΕ ασχολήθηκε, πραγματικά, με τους «κλιματικούς στόχους» και ξέρει ότι η Συμφωνία του Παρισιού, και με ευθύνη της, είναι «νεκρή». Στην πραγματικότητα, και η ΕΕ λειτουργεί ως «αρνητής της κλιματικής αλλαγής».
Από την «πράσινη μετάβαση» στην «προσαρμογή και ανθεκτικότητα»
Το καινούριο ευρωπαϊκό «αφήγημα» είναι ότι νοιάζονται για την κλιματική αλλαγή όμως δεν μπορούνε να μειώσουν τις εκπομπές γιατί ούτε οι ανταγωνιστές (ΗΠΑ - Κίνα) το κάνουν αλλά υπόσχονται ότι θα ενισχύσουν την πρόληψη και τις υποδομές, την «ανθεκτικότητα», για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής και καλούν να «προσαρμοστούμε» σε αυτή την νέα κατάσταση της κλιματικής αλλαγής.
Κατ’ αρχάς, θεωρούν αυτή την «προσαρμογή» ως «ατομική ευθύνη». Οι πλούσιοι ζουν σε πράσινες, δροσερές γειτονιές και μπορούν να εγκαταστήσουν κλιματιστικά και πισίνες στα καλοφτιαγμένα σπίτια τους, δουλεύουν σε κλιματιζόμενα γραφεία και μπορούν να κάνουν «coolcation» (δροσερές διακοπές). Οι εργάτες και οι συνταξιούχοι ζουν, κυρίως, σε γειτονιές χωρίς πράσινο, σε κακοσυντηρημένες κατοικίες και δεν αντέχουν να ανοίξουν (αν έχουν) το κλιματιστικό γιατί τρέμουν τον λογαριασμό του ρεύματος. Κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα, το Περιστέρι είναι συνήθως 4°C πιο ζεστό από την Κηφισιά. Πηγαινοέρχονται στη δουλειά τους με άθλια ΜΜΜ χωρίς, τις περισσότερες φορές, κλιματισμό. Η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων υπολόγισε ότι 130 εκατομμύρια εργαζόμενοι στην Ευρώπη εκτίθενται σε «θερμικό στρες», με 277.000 κρούσματα ασθένειας και 230 θανάτους κάθε χρόνο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, στην Ελλάδα, το 46,6% ηλικίας 16 ετών και άνω αδυνατεί οικονομικά να πραγματοποιήσει ούτε μία εβδομάδα διακοπών μακριά από το σπίτι του.
Στο Λονδίνο, περισσότεροι από 1.500 οδηγοί λεωφορείων στην εταιρία Arriva North London, κατέβηκαν σε απεργία τον Αύγουστο απαιτώντας κλιματισμό. Ένας οδηγός λεωφορείου δήλωσε στην εφημερίδα «Socialist Worker» ότι «εργάζονταν σε ένα κινητό θερμοκήπιο... οι θερμοκρασίες στην καμπίνα του οδηγού μπορεί να είναι πάνω από 40 βαθμούς... μας λένε ότι κάνουν ό,τι μπορούν, αλλά δεν το κάνουν... δεν ενδιαφέρονται για την υγεία και την ασφάλεια, ενδιαφέρονται μόνο για την κάλυψη χιλιομέτρων και τη διατήρηση των κερδών. Δεν υπάρχει κέρδος από τον κλιματισμό».7
Η «ανθεκτικότητα» είναι το καινούριο άλλοθι για την κυβέρνηση της ΝΔ για περισσότερες ιδιωτικοποιήσεις και «αναθέσεις». Για παράδειγμα, το τελευταίο νομοσχέδιο για το νερό «στοχεύει στην ανθεκτικότητα των υποδομών και τη βιώσιμη χρήση του νερού απέναντι στη λειψυδρία». Στη πράξη, όμως, «στοχεύει» στην ιδιωτικοποίηση του.8 Το ίδιο ισχύει για την πυροπροστασία και την πυρόσβεση που τις έχει μετατρέψει σε επικερδείς «εργολαβίες» για ιδιώτες.
Με τα προγράμματα Antinero, από τον Μάιο του 2022 έως σήμερα, η κυβέρνηση έχει δώσει 667 εκατομμύρια ευρώ σε ιδιώτες για αποσπασματικές (και καταστροφικές) εργασίες καθαρισμού δασών χωρίς να έχουν επιστημονική γνώση και χωρίς να δίνουν έλεγχο.9 Την ίδια στιγμή οι Δασικές Υπηρεσίες παραμένουν διαλυμένες και υποστελεχωμένες (το Δασαρχείο Αιγάλεω, που ήταν «υπεύθυνο» για την περιοχή της Δυτικής Αττικής που κάηκε, δεν έχει ούτε έναν δασεργάτη). Στα 7 χρόνια της κυβέρνησης της ΝΔ δόθηκαν κοντά στο 1 δις ευρώ για μισθώσεις εναέριων μέσων σε τρεις εταιρείες. Σε αυτή την περίοδο έχουν καεί 5 εκατομμύρια στρέμματα. Αν αυτά τα ποσά δίνονταν, σε μόνιμη βάση, για την στελέχωση των Δασικών Υπηρεσιών με μόνιμο προσωπικό (για δασολόγους, δασοπόνους, δασοφύλακες και δασεργάτες) και κατάλληλα μέσα για έργα θα μπορούσε να είναι μία πραγματική πρόληψη και πυροπροστασία.10
Το ίδιο ισχύει και για τις κυβερνήσεις της Ευρώπης.
Το 2026, οι στρατιωτικές δαπάνες των 27 κρατών-μελών της ΕΕ θα είναι 454 δις ευρώ αλλά για υπηρεσίες πυροπροστασίας θα είναι κάτω από τα 40 δις ευρώ. Η κλιματική αλλαγή χρησιμοποιείται ως «άλλοθι» για να «κρύψουν» τις ευθύνες τους. Η κλιματική κρίση δεν επιλέγει αν η Dassault θα κατασκευάζει πολεμικά ή πυροσβεστικά αεροπλάνα ή πόσα χρήματα δίνονται για εξοπλισμούς ή για πυροπροστασία. Οι κυβερνήσεις κάνουν αυτές τις επιλογές και γι' αυτό πάντα οι πυρκαγιές παρουσιάζονται ως πρωτοφανείς και ανεξέλεγκτες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής απέναντι στις οποίες έχουν περιορισμένες δυνατότητες αντιμετώπισης. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, από το 2022, περισσότεροι από 200.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην Ευρώπη εξαιτίας της ακραίας ζέστης. Ο Οργανισμός θεωρεί τους θανάτους αυτούς πλήρως αποτρέψιμους αν υπήρχαν τα κατάλληλα μέτρα.13
70 χρόνια «κλιματική αλλαγή»
Πρωτοεμφανίστηκε, όχι τυχαία, το 1956 από τον καναδό φυσικό Gilbert Plass στο άρθρο-ορόσημο: «The Carbon Dioxide Theory of Climatic Change».14 Από τότε υπήρχαν δεκάδες χιλιάδες επιστημονικές μελέτες για το ρόλο του CO2 και των υπολοίπων αερίων του θερμοκηπίου στην κλιματική αλλαγή και στις καταστροφικές συνέπειες της. Το πιο έγκυρο ιατρικό περιοδικό, «Lancet», το 2025, δημοσίευσε μία Έκθεση με τίτλο «Countdown on Health and Climate Change» που αναφέρει ότι «η υπερθέρμανση του πλανήτη σκοτώνει ένα άτομο ανά λεπτό».15
Γιατί, λοιπόν, συνεχίζεται η χρήση ορυκτών καυσίμων; Γιατί ούτε οι κυβερνήσεις αλλά ούτε και οι 30 Σύνοδοι του ΟΗΕ για το Κλίμα δεν μπορούν να την σταματήσουν;16
Οι απαντήσεις βρίσκονται στον Μαρξ
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μόνο αποτέλεσμα των «κακών» κυβερνήσεων. Οι κυβερνήσεις υπηρετούν και διαχειρίζονται τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης, των καπιταλιστών. Ο Μαρξ έχει περιγράψει τον καπιταλισμό σαν ένα σύστημα που στηρίζεται στη «τυφλή ανταγωνιστική συσσώρευση καπιταλιστικών μονάδων με κριτήριο το ποσοστό κέρδους». Βασίζεται στην εκμετάλλευση της εργατικής τάξης και στην ιδιοποίηση της φύσης ως εμπόρευμα. Η κινητήρια δύναμη του καπιταλισμού είναι το κέρδος (πχ των εταιριών ορυκτών καυσίμων) και όχι οι ανάγκες της ανθρωπότητας ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται περιβαλλοντική καταστροφή και κλιματική κρίση.17
Ανάλυση του Guardian διαπίστωσε ότι οι Big Oil, οι 8 εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρίες ορυκτών καυσίμων (Aramco, BP, Shell, Equinor, TotalEnergies, Eni, Chevron και ExxonMobil), κέρδισαν σχεδόν 93 δις δολάρια μόνο κατά το φετινό εαρινό τρίμηνο (700.000 δολάρια κάθε λεπτό), το πρώτο πλήρες οικονομικό τρίμηνο μετά τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν που προκάλεσε αύξηση των τιμών πετρελαίου. Τα μεγαλύτερα κέρδη κατέγραψε η κρατική εταιρεία της Σαουδικής Αραβίας, Aramco, που ευθύνεται για την εκπομπή 1,7 δις τόνους CO2 ετησίως. Όσο είναι, περίπου, οι εκπομπές της Ρωσίας.18 Τις εγκαταστάσεις της Aramco «φυλάνε» οι Patriot του Δένδια.
Η κεφαλαιοποίηση του δείκτη Nasdaq 100 αυξήθηκε κατά 3,5 τρις δολάρια μέσα σε τέσσερις ημέρες, στις αρχές Αυγούστου και αποδίδεται στα ισχυρά εταιρικά αποτελέσματα των εταιριών τεχνολογίας γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη (Big Tech). Αυτό οδηγεί στη φρενίτιδα κατασκευής «κέντρων δεδομένων» (data centers) που απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού. Στο 2025 κατανάλωσαν 448 τεραβατώρες (TWh) ηλεκτρικής ενέργειας. Έως το 2030, θα καταναλώσουν 945 TWh, όσο είναι η ετήσια κατανάλωση της Ιαπωνίας. Οι εκπομπές CO2, για την παραγωγή αυτής της ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, θα φτάσουν στους 2,5 δις τόνους CO2, όσο το 40% των ετήσιων εκπομπών των ΗΠΑ. Θα απαιτούν 9,3 τρις λίτρα νερού ετησίως, που αντιστοιχούν στις ανάγκες του παγκόσμιου πληθυσμού σε πόσιμο νερό για πάνω από ενάμιση χρόνο.19 Η ΔΕΗ κλείνει την κοστοβόρα λιγνιτική μονάδα στην Πτολεμαΐδα με πρόσχημα τη ρύπανση αλλά ετοιμάζεται να φτιάξει στη θέση της ένα Giga Data Center ισχύος 1 GW με ετήσιες εκπομπές πάνω από 3,5 εκατομμύρια τόνους CO2 το έτος. Έκθεση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, τον Αύγουστο, με τίτλο: «Τα κέρδη παραγωγικότητας που οφείλονται στην τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπουν περισσότερες εκπομπές CO₂ από όσες αποφεύγονται σε ένα παγκόσμιο μοντέλο ενεργειακής οικονομίας», αναφέρει ότι «οι γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης θα έχουν αποτύπωμα άνθρακα μεγαλύτερο ακόμη και από τα κέντρα δεδομένων».20
«Μεταβολικό ρήγμα»
Ο Μαρξ, ακολουθώντας τους επιστήμονες της εποχής του, αναγνώρισε ότι οι φυσικές διεργασίες περιλαμβάνουν «μεταβολικούς κύκλους» που συνδέουν διάφορους οργανισμούς, ανταλλαγές ύλης και ενέργειας που καθιστούν δυνατή τη ζωή στον πλανήτη. Επικεντρώθηκε στην εξάντληση του εδάφους που προκλήθηκε από την καπιταλιστική γεωργία όπου ο καπιταλισμός διασπά το μεταβολικό κύκλο του εδάφους και δημιουργεί «μεταβολικό ρήγμα». Το ίδιο συμβαίνει και με τον «μεταβολικό κύκλο του άνθρακα» και το κλίμα.
Μέχρι την Βιομηχανική Επανάσταση, οι «ανθρώπινες δραστηριότητες» δεν επιδρούσαν στον «κύκλο του άνθρακα», παρά μόνο ελάχιστα μέσω πυρκαγιών και εκκαθάρισης του εδάφους. Μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση, οι «ανθρώπινες δραστηριότητες», κύρια, με την καύση των ορυκτών καυσίμων προκαλούν εντυπωσιακή κλιμάκωση της αύξησης της συγκέντρωσης του CO2 στην ατμόσφαιρα. Το 1952 ήταν 312 ppm (που οδήγησε στη μελέτη του Plass το 1956), το 1984 ήταν 344 ppm, το 2004 ήταν 378 ppm και στις 8 Αυγούστου του 2026 ήταν 428,28 ppm. Αυτή η («ανθρωπογενής») αύξηση της συγκέντρωσης του CO₂ οδηγεί στον εγκλωβισμό υπερβολικής ποσότητας θερμότητας με συνέπεια την («ανθρωπογενή») αύξηση της θερμοκρασίας: περίπου 25 φορές ταχύτερα από τον μέσο ρυθμό θέρμανσης από την παγετώδη εποχή στο 1900.21
Ο καπιταλισμός διασπά έναν μεταβολικό κύκλο (το φυσικό κύκλο του άνθρακα) και δημιουργεί «μεταβολικό ρήγμα» (υπερθέρμανση του πλανήτη). Σαν μια αυτοάνοση ασθένεια που επιτίθεται στο σώμα στο οποίο ζει, ο καπιταλισμός διαλύει τον πλανήτη που «θρέφει» αυτό το σύστημα.
Όλα χειροτερεύουν, χειρότερα από τις πιο απαισιόδοξες επιστημονικές προβλέψεις πριν από μερικά χρόνια.
Τώρα οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι βρισκόμαστε σε μία περίπλοκη και απρόβλεπτη, στο πώς θα εξελιχθεί, πορεία που θα προκαλεί αυτοδιαιωνιζόμενες διαδικασίες που θα ενισχύουν τη υπερθέρμανση χωρίς περαιτέρω ώθηση από ανθρώπινες δραστηριότητες και πέρα από τον ανθρώπινο έλεγχο.22 Αυτό, όμως, χρειάζεται προσοχή. Δεν είναι «καταστροφισμός».
Στην πραγματικότητα, κανείς δεν ξέρει και ούτε μπορεί να προβλέψει το πόσο χρόνο έχουμε ακόμα διαθέσιμο αλλά αυτό είναι που κάνει πιο επείγουσα από ποτέ την ανάγκη για δράση.
Γι’ αυτό η επαναστατική Αριστερά πρέπει να μπει μπροστά για δημιουργία ενός μαζικού και ενωτικού κινήματος, με κέντρο την εργατική τάξη, που θα συνδυάζει την πάλη για την «ανθεκτικότητα» ενάντια στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής με την διακοπή των (ανθρωπογενών) εκπομπών CO2 για την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής.
Η κεντρικότητα της οργανωμένης εργατικής τάξης, των συνδικάτων, σε αυτή την πάλη είναι το κλειδί για να τα καταφέρουμε. Όχι μόνο γιατί είναι η τάξη που «πληρώνει» τιςσ συνέπειες της κρίσης αλλά γιατί έχει τη δύναμη, από την θέση της στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, να κερδίσει από τα άμεσα αιτήματα μέχρι τις «επαναστατικές» αλλαγές που απαιτούνται.
Μια αληθινή επανάσταση είναι το φρένο έκτακτης ανάγκης που τραβάει η ανθρώπινη κοινωνία όταν ο καπιταλισμός οδηγεί την ανθρωπότητα στην καταστροφή.
Κάθε επιπλέον τόνος CO2 που συγκεντρώνεται στην ατμόσφαιρα, κάθε εκατοστό του °C που ανεβαίνει η θερμοκρασία σημαίνει μεγαλύτερα και πιο έντονα κύματα καύσωνα, πλημμύρες, καταιγίδες, ξηρασίες, πυρκαγιές, πανδημίες. Το «φρένο έκτακτης ανάγκης» είναι η άμεση μείωση μέχρι την οριστική κατάργηση της χρήσης ορυκτών καυσίμων. Αυτό σημαίνει καμία εξόρυξη στο Ιόνιο και Αιγαίο, κανένα διακομιστικό κέντρο LNG στον βωμό της «ανταγωνιστικότητας» της οικονομίας «μας». Οι υδρογονάνθρακες δεν είναι «εθνικός πλούτος» αλλά πηγή πολεμικών συγκρούσεων και κλιματικής καταστροφής.
Όσο μειώνουμε τη χρήση ορυκτών καυσίμων πρέπει να παρέχουμε, ταυτόχρονα, ένα εναλλακτικό ενεργειακό σύστημα για να καλύπτονται οι ανάγκες της ανθρωπότητας. Συνεπώς, χρειαζόμαστε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) και κυρίως ηλιακή και αιολική. Ακόμα και με τα σημερινά δεδομένα, η ικανότητα κατασκευής ηλιακών πάνελ θα ξεπεράσει τα επίπεδα που απαιτούνται για την κάλυψη των καθαρών μηδενικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050… η γη που χρειάζεται για αυτά τα ηλιακά πάνελ είναι μικρότερη από την έκταση των υποδομών των βιομηχανιών ορυκτών καυσίμων.
Αυτό απαιτεί ένα ενιαίο δημόσιο σύστημα ενέργειας με εργατικό και κοινωνικό έλεγχο. Χρειάζεται να κόψουμε τα δισεκατομμύρια από τις πολεμικές δαπάνες και να τα δώσουμε προς την έρευνα, την τεχνολογία και την κατασκευή ΑΠΕ. Χρειαζόμαστε ένα δημόσιο πρόγραμμα επενδύσεων, με εργατικό έλεγχο, για την υλοποίηση όλου αυτού του σχεδίου. Αυτό θα δημιουργήσει πολλές νέες θέσεις εργασίας.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει κάνει τις ΑΠΕ συνώνυμες με την καταστροφή του περιβάλλοντος, τις πυρκαγιές, την κερδοσκοπία και την ιδιωτικοποίηση της ενέργειας, τους αυξημένους λογαριασμούς και την «ενεργειακή φτώχεια». Γι’ αυτό έχει σημασία ο εργατικός και κοινωνικός έλεγχος στο πού θα εγκατασταθούν ΑΠΕ ανάλογα με τις ανάγκες και τις φυσικές δυνατότητες της κάθε περιοχής, ώστε να υπάρχει ενεργειακή επάρκεια χωρίς τη καταστροφή του περιβάλλοντος.
Παράλληλα, χρειάζεται να κόψουμε τα δισεκατομμύρια από τις πολεμικές δαπάνες και να τα δώσουμε και για έργα «ανθεκτικότητας». Πρέπει να είναι αποκλειστικά δημόσια με εργατικό και κοινωνικό έλεγχο. Από αντιπλημμυρικά και αντιπυρικά έργα μέχρι μαζικές προσλήψεις μόνιμου προσωπικού σε δήμους, δημόσιες υπηρεσίες πολιτικής προστασίας, δασαρχεία, πυροσβεστική και ανάπτυξη των δημοσίων Μέσων Μαζικής Μεταφοράς με δωρεάν μετακίνηση για να περιοριστεί η χρήση ιδιωτικών αυτοκινήτων. Να είναι δημόσια όλα τα κοινωνικά αγαθά: η Υγεία, η Παιδεία, το νερό. Χρειαζόμαστε μονωμένα σπίτια και δημόσια κτίρια σε γειτονιές με πράσινο και ελεύθερους χώρους. Να μετατρέψουμε τη γεωργία από τη μαζική βιομηχανική παραγωγή σε μια γεωργία βιώσιμη για τους μικρούς αγρότες.
Σαν επαναστάτες πιστεύουμε ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί επαναστατικό μετασχηματισμό του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Χρειαζόμαστε έναν καινούριο τρόπο παραγωγής σε μια κοινωνία που η εργατική τάξη θα έχει τον έλεγχο και θα θέτει τις ανθρώπινες ανάγκες και τη βιωσιμότητα πάνω από το κέρδος. Μόνο τότε μπορεί να αποκατασταθεί μια ισορροπημένη σχέση με τη φύση που είναι απαραίτητη για να δημιουργήσουμε μία κοινωνία βιώσιμη.
Η Ρόζα Λούξεμπουργκ έγραφε ότι η επανάσταση ξεκινάει από τον αγώνα για συγκεκριμένα αιτήματα και γίνεται ένας συνολικός αγώνας για την αλλαγή όλης της κοινωνίας. Ένα τέτοιο «πρόγραμμα πάλης» είναι μία ευθεία σύγκρουση με τις κεντρικές επιλογές αυτού του συστήματος και η «γέφυρα» που ενώνει τους, απαραίτητους για την επιβίωσή μας, αγώνες του σήμερα με αυτή τη νέα κοινωνία.
Σημειώσεις
1. Γιώργος Ράγκος, "Η κλιματική αλλαγή μας πυρπολεί", Εργατική Αλληλεγγύη, No 1730, https://ergatiki.gr/article.php?id=38381&issue=1730
2. https://socialistworker.co.uk/environment/food-prices-are-soaring-amid-war-and-climate-breakdown
3. https://www.fortunegreece.com/article/klimatiki-allagi-oi-xores-pou-kindinevoun-perissotero-apo-xirasia
4. Νίκος Λούντος, "Πυρκαγιές: Καπιταλισμός - δύναμη καταστροφής", Εργατική Αλληλεγγύη, No 1733, https://ergatiki.gr/article.php?id=38478 και Γιώργος Ράγκος, "Kυβέρνηση εμπρηστών", Εργατική Αλληλεγγύη, No 1734, https://ergatiki.gr/article.php?id=38489
5. https://gr.euronews.com/2026/07/31/behind-europes-mega-fires-would-france-and-spain-still-be-ablaze-if-it-werent-for-climate
6. https://agenceurope.eu/en/bulletin/article/13871/7/wopke-hoekstra-defends-his-review-of-emissions-trading-system-before-divided-parliament
7. https://socialistworker.co.uk/trade-unions/we-are-in-a-mobile-greenhouse-say-bus-drivers-striking-over-heat
8. Σοφία Γαρμπή, "Όχι στην ιδιωτικοποίηση του Νερού", Εργατική Αλληλεγγύη, No 1733, https://ergatiki.gr/article.php?id=38466
9. Η δημοσιογράφος Δέσποινα Παπαγεωργίου έχει υπογράψει στην ιστοσελίδα Popaganda μια ερευνητική σειρά ρεπορτάζ (Φάκελος «Antinero») σχετικά με το ομώνυμο (καταστροφικό) πρόγραμμα διαχείρισης και πρόληψης πυρκαγιών στα ελληνικά δάση.
10. Νίκος Γιαννάκος, Δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα: το πρόβλημα δεν είναι μόνο η φωτιά, https://arages-tee.gr/dasikes-pyrkagies
11. Νίκος Λούντος, "Πυρκαγιές: Καπιταλισμός - δύναμη καταστροφής", Εργατική Αλληλεγγύη, No 1733, https://ergatiki.gr/article.php?id=38478
12. https://www.ladepeche.fr/2026/08/13/entretien-ce-quon-nous-dit-cest-va-eteindre-les-feux-et-ferme-ta-gueule-apres-les-grands-incendies-de-lete-les-pompiers-volontaires-denoncent-un-13505981.php
13. https://www.lifo.gr/now/world/kaysonas-stin-eyropi-pano-apo-200000-oi-thanatoi-tin-teleytaia-tetraetia
14. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.2153-3490.1956.tb01206.x. Ο Plass χρησιμοποίησε προηγμένους ψηφιακούς υπολογιστές και νέα δεδομένα απορρόφησης υπέρυθρης ακτινοβολίας για να αποδείξει μαθηματικά ότι οι ανθρώπινες βιομηχανικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα θερμαίνουν τη Γη
15. https://lancetcountdown.org/2025-report
16. Γιώργος Ράγκος, "Κλίμα: Ωρολογιακή βόμβα", Σοσιαλισμός από τα Κάτω, No 174,https://socialismfrombelow.gr/article.php?id=1573&issue=174#gsc.tab=0
17. Πάνος Γκαργκάνας, "Παγκόσμια οικονομία - πορεία προς το «αδιανόητο»"; Σοσιαλισμός από τα Κάτω, Νο 176, https://socialismfrombelow.gr/article.php?id=1589&issue=176#gsc.tab=0
18. https://www.theguardian.com/business/ng-interactive/2026/aug/04/revealed-major-oil-firms-make-93bn-profits-amid-war-and-climate-crisis
19. Δημήτρης Δασκαλάκης, "Κέντρα Δεδομένων: Καταστροφικοί μηχανισμοί", Εργατική Αλληλεγγύη, No 1732, https://ergatiki.gr/article.php?id=38451&issue=1732
20. https://www.nature.com/articles/s44168-026-00411-0
21. https://science.nasa.gov/earth/earth-observatory/global-warming. Κατά την έξοδο της Γης από την τελευταία παγετώδη εποχή και μέχρι το 1900, σε διάστημα 12.000 χρόνων, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία αυξήθηκε κατά περίπου 4 έως 7°C. Από τότε έχει αυξηθεί κατά 1,41°C σε διάστημα 125 χρόνων.
22. https://global-tipping-points.org